شخصي نزد همسايه اش رفت و گفت: گوش کن! مي خواهم چيزي برايت تعريف کنم.
دوستي به تازگي در مورد تو مي گفت....
همسايه حرف او را قطع کرد و گفت: 
- قبل از اينکه تعريف کني، بگو آيا حرفت را از ميان سه صافي گذرانده اي يانه؟
- کدام سه صافي؟
- اول از ميان صافي واقعيت. آيامطمئني چيزي که تعريف مي کني واقعيت دارد؟
 -نه. من فقط آن را شنيده ام. شخصي آن را برايم تعريف کرده است.
- سري تکان داد و گفت: پس حتما آن را از ميان صافي دوم يعني خوشحالی گذرانده اي. مسلما چيزي که مي خواهي تعريف کني، حتي اگر واقعيت نداشته باشد، باعث خوشحالي ام مي شود.
- دوست عزيز، فکر نکنم تو را خوشحال کند.
- بسيار خوب، پس اگر مرا خوشحال نمي کند، حتما از صافي سوم، يعني فايده،  رد شده است. آيا چيزي که مي خواهي تعريف کني، برايم مفيد است و به دردم  مي خورد؟
- نه، به هيچ وجه!
همسايه گفت: پس اگر اين حرف، نه واقعيت دارد، نه خوشحال کننده است و نه  مفيد، آن را پيش خود نگهدار و سعي کن خودت هم زود فراموشش کني

 

 

ینل واترمن داستان آهنگری را می گوید که پس از گذراندن جوانی پر شر و شور تصمیم گرفت روحش را وقف خدا کند سالها با علاقه کار کرد به دیگران نیکی کرد اما با تمام پرهیزگاری در زندگیش چیزی درست به نظر نمی آمد حتی مشکلاتش به شدت بیشتر می شدند.
 
یک روز عصر دوستی که به دیدنش آمده بود و از وضعیت دشوارش مطلع شد گفت واقعا عجیب است
درست بعد از اینکه تصمیم گرفتی مردی باخدا شوی زندگیت بدتر شده نمی خواهم ایمانت را ضعیف کنم اما با وجود تمام تلاشهایت در مسیر روحانی هیچ چیز بهتر نشده ! آهنگر بلافاصله پاسخ نداد او هم بارها همین فکر را کرده بود و نمی فهمید چه بر زندگیش آمده است .

اما نمی خواست دوستش را بدون پاسخ بگذارد روزها به این موضوع فکر کرد تا بالاخره جوابش را یافت روز بعد که دوستش به دیدنش آمده بود گفت : در این کارگاه فولاد خام برایم می آورند و باید از آن شمشیر بسازم می دانی چطور این کار را می کنم ؟ اول تکه ای از فولاد را به اندازه جهنم حرارت می دهم تا سرخ شود بعد با بیرحمی سنگینترین پتک را بر می دارم و پشت سرهم بر آن ضربه می زنم تا اینکه فولاد شکلی را بگیرد که می خواهم بعد آن را در ظرف آب سرد فرو می کنم تا جاییکه تمام این کارگاه را بخار آب فرا می گیرد فولاد به خاطر این تغییر ناگهانی دما ناله می کند و رنج می برد باید این کار را آنقدر تکرار کنم تا به شمشیر مورد نظرم دست پیدا کنم " یک بار کافی نیست "آهنگر مدتی سکوت کرد سپس ادامه داد " گاهی فولادی که به دستم می رسد این عملیات را تاب نمی آورد حرارت پتک سنگین و آ ب سرد تمامش را ترک می اندازد می دانم که از این فولاد هرگز شمشیر مناسبی در نخواهد آمد "

آنگاه مکثی کرد و ادامه داد " می دانم که خدا دارد مرا در آتش رنج فرو می برد ضربات پتکی را که بر زندگی من وارد کرده پذیرفته ام و گاهی به شدت احساس سرما می کنم انگار فولادی باشم که از آبدیده شدن رنج می برد .
اما تنها چیزی که می خواهم این است : " خدای من از کارت دست نکش تا شکلی را که تو می خواهی به خود گیرم با هر روشی که می پسندی ادامه بده هر مدت که لازم است ادامه بده اما هرگز مرا به کوه فولادهای بیفایده پرتاب نکن "

بررسي رابطه‌ي عوامل فردي-خانوادگي با رضايت زناشويي در كاركنان مرد اداره‌هاي دولتي شهر اهواز

دكتر يوسفعلي عطاري*

عباس امان الهي فرد**

دكتر مهناز مهرابي زاده‌هنرمند*

چكيده   

       پژوهش حاضر به منظور بررسي رابطه‌ي ساده و چندگانه‌ي عوامل فردي-خانوادگي (سن ازدواج، فاصله سني، نوع ازدواج، تحصيلات، درآمد، تعداد فرزندان و طول مدت ازدواج) با رضايت زناشويي در كاركنان مرد اداره‌هاي دولتي شهر اهواز در سال 1384 اجرا شد. جامعه ي آماري اين پژوهش شامل كليه ي مردان متأهل اداره هاي دولتي شهر اهواز بودند. آزمودني‌ها در اين پژوهش 184 نفر بودند، كه به روش نمونه‌گيري چند مرحله‌اي انتخاب شدند. ابزار اين پژوهش شامل پرسش‌نامه‌هاي رضايت زناشويي انريچ (ENRICH) و پرسش‌نامه‌ي عوامل فردي-خانوادگي بودند كه آزمودني ها به آنها پاسخ دادند. طرح اين پژوهش از نوع توصيفي بوده كه در آن از روش همبستگي استفاده شده است. براي تحليل داده‌ها علاوه بر روش‌هاي توصيفي ( ميانگين و انحراف معيار)، از ضرايب همبستگي ساده ي پيرسون، اسپيرمن و دو رشته اي نقطه اي، روش رگرسيون چندمرحله‌اي و رگرسيون با ورود مكرر براي آزمودن فرضيه‌ها استفاده شد. نتايج تحليل داده ها نشان دادند كه:

        سن ازدواج با رضايت زناشويي رابطه ي منفي دارد. فاصله ي سني زن و شوهر، نوع ازدواج (فاميلي يا غير فاميلي)، تحصيلات، ميزان درآمد، تعداد فرزندان و طول مدت ازدواج  با رضايت زناشويي رابطه ي خطي معني داري ندارند. نتاج رگرسيون با روش ورود نيز نشان داد كه عوامل فردي-خانوادگي (فاصله‌ي سني، نوع ازدواج، تحصيلات، وضعيت اقتصادي، تعداد فرزندان و طول مدت ازدواج) با رضايت زناشويي رابطه‌ي چندگانه ندارند. نتايج همچنين نشان داد كه مرداني كه در سنين 21 تا 24 سالگي ازدواج كردند داراي بالاترين سطح رضايت زناشويي مي باشند. همچنين مرداني كه بين4 تا 7 سال با همسر خود اختلاف سني داشتند (بزرگتر بودند) داراي بالاترين سطح رضايت زناشويي در بين گروههاي اختلاف سني با همسر بودند. سطح معني داري در اين پژوهش05/0= α بود.

بررسي رابطه‌ي عوامل فردي-خانوادگي با رضايت زناشويي در كاركنان زن اداره‌هاي دولتي شهر اهواز

دكتر يوسفعلي عطاري*

عباس امان الهي فرد**

دكتر مهناز مهرابي زاده‌هنرمند*

چكيده   

       پژوهش حاضر به منظور بررسي رابطه‌ي ساده و چندگانه‌ي عوامل فردي-خانوادگي (سن ازدواج، فاصله سني، نوع ازدواج، تحصيلات، درآمد، تعداد فرزندان و طول مدت ازدواج) با رضايت زناشويي در كاركنان زن اداره‌هاي دولتي شهر اهواز در سال 1384 اجرا شد. جامعه ي آماري اين پژوهش شامل كليه ي زنان متأهل اداره هاي دولتي شهر اهواز بودند. آزمودني‌ها در اين پژوهش 184 نفر بودند، كه به روش نمونه‌گيري چند مرحله‌اي انتخاب شدند. ابزار اين پژوهش شامل پرسش‌نامه‌هاي رضايت زناشويي انريچ (ENRICH) و پرسش‌نامه‌ي عوامل فردي-خانوادگي بودند كه آزمودني ها به آنها پاسخ دادند. طرح اين پژوهش از نوع توصيفي بوده كه در آن از روش همبستگي استفاده شده است. براي تحليل داده‌ها علاوه بر روش‌هاي توصيفي ( ميانگين و انحراف معيار)، از ضرايب همبستگي ساده ي پيرسون، اسپيرمن و دو رشته اي نقطه اي، روش رگرسيون چندمرحله‌اي و رگرسيون با ورود مكرر براي آزمودن فرضيه‌ها استفاده شد. نتايج تحليل داده ها نشان دادند كه:

        سن ازدواج، فاصله ي سني زن و شوهر، نوع ازدواج (فاميلي يا غير فاميلي) و تحصيلات با رضايت زناشويي رابطه ي خطي معني داري ندارند. ميزان درآمد و رضايت زناشويي رابطه ي مثبت دارند. تعداد  فرزندان و طول مدت ازدواج با رضايت زناشويي رابطه ي منفي دارند. نتاج رگرسيون با روش ورود نيز نشان داد كه عوامل فردي-خانوادگي (فاصله‌ي سني، نوع ازدواج، تحصيلات، وضعيت اقتصادي، تعداد فرزندان و طول مدت ازدواج) با رضايت زناشويي رابطه‌ي چندگانه دارند و 10% از واريانس رضايت زناشويي افراد نمونه را تبيين مي كنند. نتايج رگرسيون با روش مرحله اي نيز نشان داد كه طول مدت ازدواج پيش بيني كننده ي معني داري براي رضايت زناشويي مي باشد. نتايج همچنين نشان داد كه زناني كه در سنين زير بيست سالگي ازدواج كردند داراي پايين ترين سطح رضايت زناشويي مي باشند. همچنين زناني كه بين 1 تا 3 سال با همسر خود اختلاف سني داشتند داراي بالاترين سطح رضايت زناشويي در بين گروههاي اختلاف سني با همسر بودند. سطح معني داري در اين پژوهش05/0= α بود.

بررسي رابطه‌ي ويژگي‌هاي شخصيتي با رضايت زناشويي در كاركنان زن اداره‌هاي دولتي شهر اهواز

دكتر يوسفعلي عطاري*

عباس امان الهي فرد**

دكتر مهناز مهرابي زاده‌هنرمند*

سميه نكويي***

چكيده   

       پژوهش حاضر به منظور بررسي رابطه‌ي ساده و چندگانه‌ي ويژگي‌هاي شخصيتي(روان‌رنجورخويي، برونگرايي، بازبودن، توافق و وجداني‌بودن)  با رضايت زناشويي در كاركنان زن اداره‌هاي دولتي شهر اهواز اجرا شد. جامعه ي آماري اين پژوهش شامل كليه ي زنان متأهل اداره هاي دولتي شهر اهواز بودند. آزمودني‌ها در اين پژوهش 179 نفر بودند، كه به روش نمونه‌گيري چند مرحله‌اي انتخاب شدند. ابازر اين پژوهش شامل پرسش‌نامه‌هاي رضايت زناشويي انريچ (ENRICH)، پرسش‌نامه‌ي شخصيتي نئو ((Neo-FFI و پرسش‌نامه‌ي شاخص رضايت زناشويي بودند كه آزمودني ها به آنها پاسخ دادند. طرح اين پژوهش از نوع توصيفي بوده كه در آن از روش همبستگي استفاده شده است. براي تحليل داده‌ها علاوه بر روش‌هاي توصيفي ( ميانگين و انحراف معيار)، از ضريب همبستگي ساده،  روش رگرسيون چندمرحله‌اي و رگرسيون با ورود مكرر براي آزمودن فرضيه‌ها استفاده شد. نتايج تحليل داده ها نشان دادند كه:

       عامل شخصيتي روان‌رنجورخويي و رضايت زناشويي رابطه‌ي منفي دارند. عامل شخصيتي برونگرايي و رضايت زناشويي رابطه‌ي مثبت دارند. عامل شخصيتي بازبودن و رضايت زناشويي رابطه‌ي مثبت دارند. عامل شخصيتي توافق و رضايت زناشويي رابطه‌ي مثبت دارند. عامل شخصيتي وجداني بودن و رضايت زناشويي رابطه‌ي مثبت دارند. عوامل شخصيتي با رضايت زناشويي رابطه‌ي چندگانه دارند و این عوامل 22%  از واریانس رضایت زناشویی را تبیین می کنند. از بین همه ی عوامل وجداني بودن، روان رنجورخويي و باز بودن بهترين پيش بيني كننده‌ها براي متغير رضايت زناشويي كاركنان زن بودند که 22% از واریانس رضایت زناشویی را تبین می کنند.

مقایسه رضایت زناشویی و روان رنجوری افراد بر اساس اشتغال همسر و نوع ازدواج

دكتر يوسفعلي عطاري*

عباس امان الهي فرد**

دكتر غلامرضا خجسته مهر*

چكيده   

          امروزه در ساختار اقتصادی و اجتماعی تغییراتی حاصل شده که فرصت های شغلی برای زنان ایجاد کرده است بدین ترتیب زنان دامنه ی فعالیت های خود را از محدوده ی خانه فراتر می برند و به نظامهای شغلی می پیوندند. پیوستن زنان به جامعه، تغییراتی را در نقش سنتی آنان ایجاد کرده است. با این همه اشتغال زنان دغدغه هایی را برای همه ی جوامع به خصوص در جامعه ی ما برای مردانی که همسرانشان شاغل می باشند به وجود آورده است که کمتر مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته اند. لذا  پژوهش حاضر به منظور مقایسه رضایت زناشویی و روان رنجوری افراد دارای همسر شاغل و غیر شاغل کارکنان اداره های دولتی شهر اهواز انجام شد. آزمودني‌ها در اين پژوهش 174 نفر (66 نفر دارای همسر شاغل و 108 نفر دارای همسر خانه دار ) بودند، كه به روش نمونه‌گيري چند مرحله‌اي انتخاب شدند. آزمودني‌ها به پرسش‌نامه‌هاي رضايت زناشويي انريچ (ENRICH)، پرسش‌نامه‌ي شخصيتي نئو ((Neo-FFI و پرسش‌نامه‌ي اطلاعات فردي- خانوادگي پاسخ دادند. براي تحليل داده‌ها علاوه بر روش‌هاي توصيفي ( ميانگين و انحراف معيار)، از آزمون t و آزمون تحلیل واریانس  براي آزمودن فرضيه‌ها استفاده شد. نتايج نشان داد كه:

           بین میزان رضایت زناشویی افراد دارای همسر شاغل و غیر شاغل (خانه دار) تفاوت معنی داری وجود دارد و افراد داراي همسر غیر شاغل (خانه دار) از افراد داراي همسر شاغل رضايت زناشويي بيشتري دارند.  بین میزان روان رنجوری افراد دارای همسر شاغل و غیر شاغل (خانه دار) تفاوت معنی داری وجود ندارد. نتایج همچنین نشان دادند که  بین ميزان رضايت زناشويی مردان دارای ازدواج‌ فاميلي و مردان داری ازدواج غير فاميلي تفاوت معنی داری وجود ندارد . سطح معنی داری در این پژوهش p<0/05   بود.

بررسی رابطه ی بين ويژگي های شخصيتی با ابعاد دوست داشتن در دانشجويان پسر دانشگاه شهيد چمران اهواز(مقاله پذیرفته شده در سومین سمینار بهداشت روان دانشجویان. ۳و ۴ خرداد ماه ۱۳۸۵. دانشگاه علم و صنعت)

عباس امان الهی كارشناس ارشد مشاوره خانواده  Abas_amanelahi@yahoo.com

دكتر مهناز مهرابي زاده هنر مند عضو هيأت علمي دانشگاه شهيد چمران ا هواز

دكتر يوسفعلي عطاري عضو هيأت علمي دانشگاه شهيد چمران ا هواز

 

مقدمه

     ناديده انگاشتن مسايل پيچيده ی رفتار وحيات آدمي، اين موجود كوچك را كه جهاني بزرگ در او نهفته است به جايي مي‌كشاند كه از او به عنوان موجودي كه ناخن مي‌جود، شب ادراري مي‌كند و ... بيشتر مي‌نگريم تا به مثابه موجودي از خاك بر افلاك. هر چند عشق و دوست داشتن بيشتر در ادبيات و اشعار آمده است اكثر روانشناسان هم به آن اشاراتي كرده و بعضي محققان در اين زمينه تحقيقاتي انجام داده‌اند. برتون عشق را بالاترين درجه‌ي تحقيق سيالیت گوهر هستي مي‌داند (عطاري و تبريزي 1376). مزلو آنرا در سلسله مراتب نيازهاي خود قرار مي‌دهد و گلاسر از آن به عنوان يكي از دو نياز اساسي انساني نام مي‌برد. اشترنبرگ  (1988)، عشق را تر كيبي از سه مؤلفه‌ي اصلي صميميت، هوس و تعهد مي‌داند. نظريه‌ي اشترنبرگ با نظريه‌هاي ديگر تفاوت دارد و معتقد است كه صميميت، شامل احساسات گرم نزديكي و هم پيوندي و وابسته به هم بودن ضمانت شده مي‌باشد. هوس، شامل تخيل، سائق جنسي، جاذبه فيزيكي و هيجاني است كه نسبت به يار خود احساس مي‌كنيد. تعهد، شامل تصميم كوتاه مدت يا بلند مدت براي نگه داشتن رابطه است. عشق مي‌تواند متشكل از يكي از اين مؤلفه‌ها يا تركيبي از اين سه جزء باشد.

    ديويس (1996) با استفاده از پرسشنامه‌ي شخصيتي آيزنگ و پرسشنامه‌ي عشق هندريك و هندريك رابطه‌ي بين عشق و شخصيت را مورد بررسي قرار داد نتايج وي نشان دادند كه لودوس با برونگرايي و روان پريشي رابطه‌ي مثبت دارد. عشق مانيا با روان‌رنجوري رابطه‌ي مثبت و با عشق منطقي رابطه‌ منفي دارد. عشق شهواني با برونگرايي رابطه مثبت دارد و عشق دوستانه و عشق فداكارانه با روان پريشي رابطه‌ي منفي دارند. وان، لوك و لي (2000) در پژوهشي كه بر روي 211 دانشجوي چيني انجام دادند، رابطه‌ي بين شخصيت و عشق را بررسي كردند. نتايج آن‌ها نشان داد كه: عشق شيدايي با روان‌رنجوري رابطه‌ي مثبت و با برونگرايي رابطه‌ي منفي دارد. وجداني بودن با عشق شهواني رابطه‌ي مثبت و با عشق شيدايي رابطه‌ي منفي دارد و توافق با عشق فداكارانه و دوستانه رابطه‌ي مثبت و با عشق لودوس و شيدايي رابطه‌ي منفي دارد. وروبي (2001) در پژوهشي رابطه‌ي بين خلق و خو و عشق را در 244 دانشجو مورد بررسي قرار دادند. نتايج آن‌ها نشان داد كه سبك دوست داشتن لودوس، عشق ‌دوستانه و عشق الهي در دو جنس زن و مرد با هم تفاوت معني داري دارند. براي كل نمونه، تحليل رگرسيون نشان داد كه ترس و اضطراب بهترين پيش بيني كننده ها براي عشق الهي و عشق شيدايي هستند و به طور كلي خلق و خو در درك روابط بين فردي عاشقانه نقش دارند. نتايج تحقيق انگل، اولسون و پاتريك (2002) با عنوان شخصيت كه بر روي 126 دانشجو انجام شد نشان داد كه روان‌رنجوري با صميميت رابطه‌ي منفي دارد. بين برونگرايي و صميميت در مردان و رضايت از رابطه در زنان رابطه مثبت وجود دارد بين وجداني بودن و صميميت، هوش و تعهد در مردان و زنان رابطه‌ي مثبت وجود دارد.

      هدف كلي اين پژوهش بررسي رابطه ي جداگانه ي هر يك از عوامل شخصيتي با ابعاد دوست داشتن در دانشجويان پسر دانشگاه شهيد چمران اهواز بود. اين پژوهش در پي پاسخگويي به اين سؤال بود كه آيا بين عوامل شخصيتي ( روانرنجوري، برونگرايي، بازبودن، توافق و وجداني بودن) با ابعاد دوست داشتن (هوس، صميميت و تعهد) رابطه وجود دارد؟

روش

    جامعه آماری اين پژوهش شامل کليه دانشجويان پسر دانشگاه شهيد چمران اهواز بودند که تعداد 160 نفر با استفاده از روش نمونه گيری تصادفی ساده انتخاب شدند. طرح تحقيق از نوع همبستگي مي باشد. ابزار جمع آوري داده ها در اين پژوهش عبارت بودند از:  1- آزمون شخصيتي Neo.FF. 2-پرسشنامه ي عشق اشترنبرگ

يافته هاي تحقيق

جدول1-  ضرايب همبستگی ساده بين متغيرهای پيش بين و ملاک

 

 

جدول2-  نتايج تحليل رگرسيون متغيرهاي پيش بين ( عوامل شخصيتي ) با صميميت (به روش مرحله اي، براي آزمودني‌ها مرد

جدول 3- نتايج تحليل رگرسيون متغيرهاي پيش بين ( عوامل شخصيتي ) با هوس  به روش مرحله اي، براي آزمودني‌ها

 

 

جدول 4

 نتايج تحليل رگرسيون متغيرهاي پيش بين ( عوامل شخصيتي ) با به روش مرحله اي، براي آزمودني‌ها مرد

       یافته هاي اين پژوهش نشان داد كه :1- بين روان رنجوري و صميميت رابطه ي منفي معني دار وجود دارد. 2- بين برونگرايي و صميميت رابطه ي مثبت معني دار وجود دارد.3 - بين توافق و صميميت توافق، بين توافق و هوس, بين توافق و تعهد رابطه مثبت معني دار وجود دارد.4 - وجداني بودن با صميميت رابطه مثبت معني دار دارد.5- نتايج تحليل رگرسيون باروش مرحله اي، بين متغيرهاي پيش بين (روانرنجوري، برونگرايي، بازبودن، توافق و وجداني بودن) با متغيرهاي ملاك ابعاد دوست داشتن (هوس، صميميت و تعهد) نشان داد كه توافق بهترين متغير پيش بين براي صميميت،  وس و تعهد مي باشد. لازم به ذكر است كه بين بقيه متغيرهاي مورد بررسي در اين پژوهش رابطه ي معني داري در سطح مورد نظر وجود نداشت.

بحث وتفسير

  نتايج به دست آمده در اين تحقيق با يافته هاي ديويس (1996)، وان، لوك و لي (2000)، لستر و فيلبريك (1998) و انگل، اولسون و پاتريك (2002) همخواني دارند. در خصوص تبين يافته ها ي حاصل از اين پژوهش مي توان بيان داشت كه افراد روان رنجور بر اساس نظر مك كري و كوستا (1992) تمايل به تجربه ي عواطف منفي چون ترس، غم و دستپاچگي، عصبانيت، احساس گنه و نفرت دارند اين ويژگي ها مي تواند مانع برقراري ارتباط با ديگران و ايجاد يك رابطه ي صميمي گردد و همان طور كه اشترنبرگ معتقد است صميميت شامل احساسات گرم نزديكي و هم پيوندي و وابسته به هم بودن است. به علاوه اتكينسون، مينز و راف(19949) پيوند جويي و صميميت را برقراري رابطه ي مثبت و عاطفي با ديگران مي دانند. بنابراين به دست آوردن رابطه منفي بين روان رنجوري و صميميت در پژوهش حاضر با پژوهش هاي قبلي همخواني دارد. در مورد رابطه ي مثبت بين برونگرايي با صميميت مي توان به نظر يونگ اشاره كرد. يونگ معتقد است كه برونگراها انرژي رواني خود را به سوي دنياي خارج متمركز مي سازند و افرادي جامعه گرا بوده و دوست داشتن مردم را ترجيح مي دهند. آنها سرخوش و پر انرژي هستند (مك كري و كوستا، 1984). با توجه به اين ويژگي ها افراد برونگرا قطعاَ به برقراري ارتباط با ديگران تمايل دارند. در مورد رابطه توافق با تمام ابعاد دوست داشتن مي توان بيان داشت كه توافق همانند برونگرايي بعدي از تمايلات بين فردي است. يك فرد موافق اساساَ نوعدوست است و به هم حسي، همكاري، اعتماد كردن و حمايت كنندگي در روابط بين فردي تمايل دارد.

مقايسه سلامت عمومي دانشجويان دختر و پسر ورزشكار و غيرورزشكار دانشگاه شهيد چمران اهواز(مقاله پذیرفته شده در سومین سمینار بهداشت روان دانشجویان. ۳و ۴ خرداد ماه ۱۳۸۵. دانشگاه علم و صنعت)

عباس امان الهي كارشناس ارشد مشاوره خانواده Abas_amanelahi@yahoo.com

دكتر غلامرضا رجبي عضو هيأت علمي دانشگاه شهيد چمران اهواز

 

مقدمه

       در حال حاضر، آگاهي و دانش فزاينده مشتركي وجود دارد كه ورزش براي سلامت بدني انسانها سودمند است. همچنين، در سالهاي اخير، در جرايد آمده است كه ورزش مي تواند نقش با ارزش و مؤثري را در سلامت روان انسانهاي جامعه ايفاء نمايد. امروزه در امر پيشگيري توجه خاصي به ورزش به عنوان يك روش جايگزين براي درمانهاي سنتي مانند روان درماني يا درمانهاي دارويي شده است. پتراز يلو و لندرز ،(1991) نتايج 27 مطالعه را در بين سالهاي 1960 تا 1991 بررسي نمودند و دريافتند كه 81 درصد از اين محققان نتيجه گيري كردند كه تناسب فعاليت فيزيكي با كاهش اضطراب همبسته است. مطالعات فرا تحليلي بيان مي كنندكه ورزش در مدت زماني كوتاه و بلند صرفنظر از شدت ، مدت تمرين و نوع برنامه ورزشي به طور معني داري با كاهش اضطراب همبسته است. كالفاس و تايلور (1994) دونالد و هاگدون ( 1991) .

     پژوهشها در مورد بررسي ورزش و افسردگي تاريخچه طولاني دارد (فرانز و هاميلتون، 1905) و بيانگر رابطه بين وزش و كاهش افسردگي است. كرافت (1997) و نورت (1990) در تحقيقات جداگانه دريافتند كه تمرين زماني تأثيرات ضد افسردگي زياد دارد كه : (1) برنامه تمرين ورزشي بيشتر از نه هفته و شامل جلسات زياد باشد. (2) تمرين به مدت طولاني، با شدت بيشتر و در اكثر روزهاي هفته انجام گيرد. و (3) آزمودنيها به عنوان بيماران بازپروري پزشكي و بر اساس ابزار، به عنوان افسرده متوسط تا شديد در مقايسه با افسرده ضعيف تا متوسط طبقه بندي شده باشند. همچنين نورت و همكاران (1990) دريافتند كه تمرين، افسردگي را بيشتر از آموزش آرميدگي يا اقدام به فعاليتهاي  لذت بخش كاهش مي دهد، اما تأثيراتش متفاوت از روان درماني نيست و تأثير درماني اش مانند روان درماني،‌ مداخلات رفتاري و تماس اجتماعي است. در واقع، تمرين مورد استفاده در تركيب با روان درماني فردي يا ورزش توأم با درمان دارويي بيشترين تأثيرات ايجاد مي كند. كرافت (1997) بيان مي كند كه اين تأثيرات به طور معني داري متفاوت از اثر ايجاد شده توسط ورزش به تنهايي نيستند. به علاوه ، ورزش حداقل از لحاظ زماني و هزينه هاي درمان با درمانهايي مانند روان درماني مؤثرتر است. بنابراين، ورزش ممكن است يك جنبه مثبت براي درمان افسردگي باشد و مزاياي سلامتي اضافي را فراهم مي نمايد (افزايش تن عضلات و كاهش شيوع بيماري قلبي و چاقي)، كه مداخلات رفتاري چنين مزايايي را ندارند. اكاندر و تيكين (2002) در يك تحقيق تأثير تمرين فيزيكي بر كاهش اضطراب را بر روي 311 دانشجو كه فاقد تمرين بدني بودند، مورد مطالعه قرار دادند. آنها دريافتند كه: (1) سطح اضطراب دانشجويان دختر در مقاسيه با دانشجويان پسر بالاتر است. (2) شركت در تمرينات و فعاليتهاي فيزيكي سطح اضطراب را براي دانشجويان دختر و پسر كاهش مي دهد. (3) فعاليتها و تمرينهاي فيزيكي در همه ي سطوح سني منجر به كاهش اضطراب مي شود. گراهام، هات و  پاركر(1998) معتقدند فعاليتهاي بدني مانند بستكبال، تنيس، وزنه برداري، دفاع شخصي و شناكردن به دانشجويان كمك مي كند كه از يك سو فيزيك بدني را حفظ نمايند و از سوي ديگر سلامت رواني و كيفيت زندگي را بهبود بخشند.     

     هدف  تحقيق حاضر بررسي مسائل و مشكلات عمومي دانشجويان دختر و پسر دانشگاه شهيد چمران (اهواز) براساس فعاليتهاي فيزيكي و عدم آن در سه دانشگاه تربيت بدني، علوم تربيتي روانشناسي و اقتصاد است. به عبارت ديگر، اين تحقيق به چهار سؤال زير پاسخ مي دهد.   

سؤالهاي تحقيق:

در زير چهار سؤال تحقيق مطرح شده اند.

آيا دانشجويان ورزشكار و غير ورزشكار از لحاظ سلامت عمومي و خرده مقياسهاي آن با يكديكر متفاوتند؟

2- آيا دانشجويان سنين مختلف از لحاظ سلامت عمومي و خرده مقياسهاي آن با يكديگر تفاوت دارند؟

3- آيا دانشجويان دانشكده هاي مختلف از لحاظ سلامت عمومي وخرده مقياسهاي آن با يكديگر متفاوتند؟

4- آيا دانشجويان دختر و پسر از لحاظ سلامتي عمومي و خرده مقياسهاي آن متفاوتند؟

روش تحقيق 

       جامعه آماري اين تحقيق دانشجويان دانشگاه شهيد چمران ( اهواز ) تشكيل مي دهند.آزمودنيهاي اين تحقيق ( 102 پسر و 108 دختر ) كه به روش نمونه گيري تصادفي ساده انتخاب شدند. بدين صورت كه از بين كليه دانشكده هاي موجود سه دانشكده ي علوم تربيتي و روانشناسي، تربيت بدني و الهيات انتخاب شدند و از بين دانشجويان اين دانشكده ها 71 نفر از دانشكده تربيت بدني ( دانشجويان ورزشكار)، 69 نفر از دانشكده علوم تربيتي و روانشناسي و 70 نفر از دانشكده الهيات به صورت تصادفي برگزيده شدند.

ابزار تحقيق

       براي تحقيق حاضر از پرسشنامه 28 سؤالي سلامت عمومي ( گلدنبرگ و هيلد، 1979، به نقل از تقوي، 1380) استفاده شد. پرسشهاي اين پرسشنامه براي وضعيت رواني فرد در يك ماهي اخير مي باشد و بر نشانه هايي مانند افكار و احساسات نابهنجار تأكيد دارد.

در اين تحقيق براي بررسي پايايي پرسشنامه سلامت عمومي ( گلدبرگ و هيلد، 1979) از ضرايب همساني دروني آفاي كرونباخ و تنصيف) براي كل نمونه.

ضرايب همبستگي (روايي همزمان ) پرسشنامه سلامت عمومي با پرسشنامه پنج ماده اي سلامت روان( رجبي 1383 ) در كل نمونه و دانشجويان پسر و دختر به ترتيب 31/0 ( 001/0 p< )، 39 ( 0001/0p< ) و 20/0 ( 5/0p< )به دست آمدند. همچنين  همبستگي خرده مقياسهاي علائم جسماني، اضطراب، اختلال در كاركرد اجتماعي و افسردگي با پرسشنامه پنچ ماده اي ( رجبي، 1383 ) همه معني دار مي باشند. اين يافته ها حاكي از روايي همزمان دو پرسشنامه فوق هستند.

 

 

 

 

نتايج تحليل واريانس چند متغيري (MANOVA ) متغيرهاي مستقل با متغيرهاي وابسته ي در دانشجويان دانشگاه شهيد چمران اهواز

     همان طور كه در جدول فوق ملاحظه مي شود، F مشاهده شده مربوط به متغيرهاي  جنس ( دانشجويان دختر و پسر ) با متغير وابسته سلامت عمومي 53/1 ( 217/0 )، با علائم جسماني 87/1 ( 173/0 )، اضطراب 51/2 ( 114/0 )، با اختلال در عملكرد اجتماعي 02/0 ( 872/0 ) و با افسردگي 19/1 ( 277/0 ) مي‌‌باشد. همچنين ساير F هاي مشاهده شده مربوط به سن، ( 19 تا 22 و 23 تا 26 سال ) دانشكده ( علوم تربيتي و روانشناسي ،الهيات و تربيت بدني) ورزشكار و غير ورزشكار در جدول فوق آمده اند كه هيچ يك از آنها با متغيرهاي وابسته معني دار نمي باشند.

بحث و نتيجه گيري

        در پژوهش حاضر ميانگين كل دانشجويان  دانشگاه شهيد چمران (اهواز) در پرسشنامه سلامت عمومي 84/29 مي باشد، كه از ميانگين گزارش شده توسط مؤلفات اصلي پرسشنامه تا حدودي بالاتر است. اين يافته گوياي اينست كه سلامت عمومي دانشجويان در حد مناسب نيست و بر مسؤلين آموزشي و فرهنگي دانشگاه است كه در ضمينه هاي مختلف آموزشي و رفاهي خدمات مشاوره اي، امكانات لازم را در راستاي حفظ يك محيط مناسب در جهت افزايش روحيه علمي و هيجاني -عاطفي مناسب دانشجويان اقدامات لازم را مبذول فرمايند. در غير اينصورت با افزايش مشكلات، سرمايه ها و نيروهاي بشاش جامعه به ويژه قشر جوان امكان رشد و پيشرفت نخواهند داشت. دانشجويان دختر در مقايسه با دانشجويان پسراز سلامت عمومي بدتري برخوردارند. اما اين تفاوت معني دار نبود. بنابراين، برعهده ي دست اندركاران و مجريان دانشگاه است كه امكانات و آزادي بيشتري را در محيط دانشگاه اعم از آموزشي تفريحي به ويژه براي دانشجويان دختر كه از ساير شهرستانها آمده اند، فراهم نمايند. چون هنوز اقشار جامعه با ديد محدود نگر به  زنان نگاه مي كنند. به علاوه دانشجويان دانشكده الهيات نسبت به دانشكده هاي علوم تربيتي و روانشناسي و تربيت بدني از لحاظ سلامت روان در وضعيت بدتري قرار دارند، كه حاكي از جو محدود نگر محيط دانشكده براساس رشته تحصيلي آنهاست. دانشجويان دانشكده ي تربيت بدني براساس نوع رشته كه فعاليت بدني‌وتمريني همراه است از سلامت عمومي بهتري نسبت به دانشكده‌ي الهيات و علوم تربيتي و روانشتاسي برخوردارند، اما اين تفاوت از لحاظ سلامت عمومي معني دار نبود. نتايج تحليل واريانس چند متغيري در مورد دانشجويان ورزشكار و غير ورزشكار و دانشجويان سنين مختلف از لحاظ سلامت عمومي نشان داد كه گر چه دانشجويان ورزشكار در مقايسه با  دانشجويان غير ورزشكار از سلامت عمومي مناسبتري بهره مي برند، اما اين تفاوت معني دارنبود.

     با توجه به اينكه جامعه سالم و توانمند مي تواند اقشار پويا و شاداب به ويژه جوانان را در ابعاد مختلف تربيت نمايد. بنابراين سلامت عمومي و رواني اين قشر در ابعاد مختلف از جمله با استفاده از ورزش و فعاليت فيزيكي مي تواند ضامن پيشرفت آنها در جامعه در گستره هاي مختلف باشد. در واقع،ايجاد و تدوين برنامه هاي ورزشي و تمريني مناسب و ارائه ي خدمات مشاوره وروانشناسي مناسب  در محيط دانشگاه از سوي مسؤلين زيربط مي تواند تا حدودي مشكلات عاطفي و روحي، رواني دانشجويان را رفع نمايند، كه يافته هاي تحقيقاتي محققان همه گوياي اين نتيجه است.

 

بررسي تأثير دوران قاعدگي بر افسردگي دانشجويان دختر دانشگاه شهيد چمران اهواز

دكتر يوسفعلي عطاري*

عباس امان الهي**

چكيده

        هدف از اين پژوهش بررسي تأثير دوران قاعدگي بر افسردگي دانشجويان دختر دانشگاه شهيد چمران اهواز بود. جامعه ي اين پژوهش كليه ي دختران دانشجوي دوره ي كارشناسي دانشگاه شهيد چمران اهواز در نيمسال اول سال تحصيلي 85-1384 بودند كه از ميان آنها صد نفر به روش نمونه گيري تصادفي ساده انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده در اين پژوهش پرسشنامه ي افسردگي بك(BDI) و فرم اطلاعات فردي بودند كه آزمودني ها دو بار به آنها پاسخ دادند( بار اول 10 روز پس از قاعدگي و بار دوم در اولين روز قاعدگي ماه بعد). طرح اين پژوهش از نوع شبه آزمايشي بود و داده ها با استفاده از آزمون t و تحليل واريانس مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. نتايج نشان داد كه:

        بين افسردگي دختران در دوره ي عادي و دوران قاعدگي در نمره  يكل افسردگي و بيست و يك مقوله ي آن تفاوت معناداري وجود دارد و دختران در دوران قاعدگي افسردگي بيشتري تجربه مي كنند. نتايج همچنين نشان داد كه در ميان سنين مختلف دانشجويان ( 19 تا 25 سالگي) دوران قاعدگي تأثير بيشتري بر دختران 24 و 25 ساله دارد. بين ميزان افسردگي دانشجويان رشته هاي مختلف در دوران عادي تفاوت معني داري وجود دارد و دانشجويان رشته هاي فني و علوم پايه افسردگي بيشتري تجربه مي كنند اما در ميزان تأثير پذيري از دوران قاعدگي بين دانشجويان رشته هاي مختلف تفاوت معني داري وجود ندارد.

 

 

  Ø مقدمه

  Ø مفهوم كلي اضطراب

  Ø تعريف اضطراب امتحان

  Ø انواع اضطراب امتحان

  Ø عوامل بوجود آورنده اضطراب امتحان

  Ø نشانه ها و علايم اضطراب امتحان

  Ø نقش خانواده در كاهش اضطراب امتحان

  Ø انواع درمان هاي روانشناختي اضطراب امتحان

  مقدمه

  در اين فصل امتحانات دانش آموزان، قصد داريم با يكي از موضوعات مهمي كه فرزندان ما در مدرسه با آن مواجه مي شوند، آشنا شويم. مدرسه رفتن، خود يكي از تكاليف رشدي مهمي است كه كودك در بدو 7 سالگي با آن روبروست. ماهيت اين تكليف، به خاطر جدايي از والدين و محيط امن منزل از يك طرف و تنها قرار گرفتن در محيطي ناآشنا با افرادي ناآشنا از سوي ديگر، خود موجد اضطراب كودك مي گردد كه در جاي خود، طبيعي و بخشي از شخصيت كودك است. اين نگراني، بمرور زمان و ايجاد انس و دوستي با همكلاسان و معلم، كمرنگ تر شده و رنگ مي بازد. اما در حدود 10 – 11 سالگي به موازات افزايش سن و قدرت درك و ارزيابي شرايط در كودك، نوع جديدي از اضطراب شكل مي گيرد كه آن را اضطراب امتحان مي نامند. ميزان كم اين اضطراب، براي تشويق كودك به درس خواندن و تلاش بيشتر، لازم و حتي ضروري است، اما گاه ميزان آن به قدري زياد مي شود كه قدرت هر گونه ابتكار عمل از كودك سلب مي شود. در اين گفتار، سعي داريم با علل، نشانه ها و دلايل آن آشنا شده و راههاي درمان و كنترل آن را بررسي نماييم.

  مفهوم كلي اضطراب

  بطور كلي ترس و اضطراب ازاجزاي لاينفك زندگي دوران كودكي محسوب مي شوند و نشان دهنده رشد طبيعي هستند. به عبارت ديگر، اضطراب به عنوان بخشي از زندگي، به عنوان پاسخ مناسب و سازگار تلقي مي شود و فقدان آن يا اضطراب افراطي فرد را با مشكل مواجه مي سازد. گاه اين اضطراب ناگهاني و گاه تدريجي ظاهر مي شود، گاهي فراگير است و گاهي در چند ساعت پايان مي يابد. بنابراين اضطراب به عنوان بخشي از زندگي كودكان بخشي از ساختار شخصيت آنهاست و به همين دليل پاره اي از اضطرابها را مي توان طبيعي تلقي كرد. تفاوت ترس و اضطراب را بايد در منبع آن جستجو كرد. ترس، واكنش طبيعي موجود زنده به يك محرك واقعي و مشخص است. به عنوان مثال همه از مار كبري مي ترسند. اما اضطراب، نوعي نگراني مبهم بخاطر ناآگاهي يا ابهام موقعيت است. مثل اضطراب كودك از مكان تاريك و ساكت كه از ماهيت آن بي اطلاع است.

  اضطراب امتحان

  عموما اضطراب و ترس در سالهاي اوليه زندگي رايج است اما اضطراب از مدرسه و خصوصا امتحان، بين سنين 10 تا 11 سالگي شروع مي شود و در 25% از دانش آموزان اضطراب امتحان آسيب زا بوده و با افزايش سن ميزان آن افزايش مي يابد و عملكرد تحصيلي دانش آموز را تحت تاثير قرار ميدهد.

  اصطلاح كلي اضطراب امتحان، به نوعي از اضطراب با هراس اجتماعي خاص اشاره دارد كه فرد را درباره توانايي هايش دچار ترديد مي كند و نتيجه آن ناتواني مقابله با موقعيتهاي دشوار مانند امتحان است. موقعيتهايي كه فرد را در معرض ارزشيابي قرار داده و نيازمند حل مشكل هستند. بنابراين مي توان گفت، فرد مضطرب، در امتحان، مواد درسي را مي داند اما شدت اضطراب مانع از آن مي شود كه او معلومات خود را نشان دهد. به اين ترتيب، اضطراب امتحان نوعي اشتغال ذهني به خود است كه به نگراني يا تحقير خود و ارزيابي شناختي منفي از خود (يادم نمي آيد، بايد بيشتر مي خوندم، هميشه گيجم، چرا يادم نمياد؟...)، عدم تمركز حواس و واكنشهاي فيزيولوژيك نامطلوب مثل تپش قلب؛ پريدگي رنگ، خشكي دهان، عرق كردن كف دست، لرزش دست و صدا و .... منجر مي شود.

  به اعتقاد ما روانشناسان، ‌اضطراب حالتي است كه در تعامل والدين با كودك گسترش يافته و ثبات مي يابد. به عبارت ديگر، والدين كودكان داراي اضطراب امتحان ، علاوه بر اين كه نياز به محبت و امنيت آنها را ناديده مي گيرند، ‌دركمك كردن به آنها نيز كارايي ندارند. اين اوليا، فرزندان خود را بدون توجه به علايق و استعدادهاي آنها براي كسب موفقيت مورد نظر خود تحت فشار قرار مي دهند. در برخي موارد والدين آرزوهاي تحقق نيافته ي خود را به فرزندانشان القا مي كنند و به اين ترتيب، احساس گناهي در فرزند آنها شكل مي گيرد، كه اگر نتوانم از پس امتحاناتم برآيم، آرزوهاي والدينم و زحماتشان به باد رفته و اين امر، خود اضطراب آفرين است.

  انواع اضطراب امتحان

  الف) اضطراب تسهيل كننده يا تسريع كننده: (طبيعي)

  به اضطراب كم و يا در حد معقول كه موجب تلاش بيشتر براي كسب موفقيت مي‌شود و نتيجه ي بهتري را عايد فرد مي‌كند، اضطراب تسهيل يا تسريع كننده اطلاق مي‌شود.

  نشانه‌ها يا علايم اضطراب تسهيل يا تسريع كننده:

  1- فرد به خاطر مرور كردن درس‌هايش دچار هيجان مي‌شود.

  2- خودش را در اتاقش حبس مي‌كند و مشغول درس خواندن مي‌شود و به كوچكترين مزاحمت اعتراض مي‌كند.

  3- به شيوه‌ي خاصي درس‌هايش را مرور مي‌كند، مثلاً با صداي بلند درس مي‌خواند در اتاق راه مي‌رود و يا دراز مي‌كشد.

  4- به درخواست‌هاي اطرافيان توجه نمي‌كند يا در مقابل خواسته‌ها با اعتراض مي‌گويد كه درس دارد.

  5- كم غذا يا نسبت به غذايي بي‌ميل مي‌شود.

  

  ب) اضطراب ناتوان كننده (غير طبيعي)

  اضطراب ناتوان كننده دلهره و تشويق شديدي است كه يا خود فرد دارد و يا اطرافيان آن را در فرد تشديد مي‌كنند. اضطراب شديد اثر منفي روي عملكرد فرد مي‌گذارد، زيرا با متأثر و درگير كردن ذهن، زمينه‌ي فراموشي‌هاي زودگذر و خطاهاي ادراكي را فراهم مي‌كند.

 

  نشانه‌هاي اضطراب ناتوان‌كننده:

  1- فرد به خاطر مرور درس‌هايش دچار هيجان بيش از حد مي‌شود.

  2- داراي دلشوره و دل‌بهم خوردگي (احساس پروانه در شكم) است.

  3- هنگام مرور درس‌هايش دستپاچه و عجول است.

  4- از اينكه هر چه مي‌خواند، چيزي نمي‌فهمد نالان است.

  5- از گرفتن نمره‌ي كم‌ترس و وحشت دارد.

  6- هنگام درس خواندن، ناخن‌هايش را مي‌جود، پوست لب را مي‌كند يا با موي سرش بازي مي‌كند.

  7- بي‌اشتهاست و نمي‌تواند غذا بخورد.

  8- حالت تهوع دارد.

  9- گريان است و بهانه‌گيري‌هاي بي‌دليل دارد.

  عوامل بوجود آورنده ي اضطراب امتحان

  1. عوامل فردي

  2. عوامل خانوادگي

  3. عوامل مربوط به مدرسه

  عوامل فردي:

  · انتظاربيش از حد از خود و ضعف اعتماد به نفس : گاهي انتظارات فرد از خود، بيش از توانايي‌هاي اوست. به عنوان مثال، يك دانش آموز متوسط، دائما در پي كسب معدل 20 براي رقابت با دانش آموز ممتاز مدرسه است و چون به اين هدف نمي رسد، دچار ضعف اعتماد به نفس و اضطراب مي گردد.

  · عدم باور مثبت نسبت به موفقيت : گاهي دانش آموزان عليرغم تلاش براي خواندن و ياد گرفتن، مرتب با خود و ديگران مطرح مي كنند كه چه فايده، انقدر سخته كه مي دونم موفق نمي شم!

  · رقابت بيش از حد : زماني است كه دانش‌آموزان در مدرسه و يا فرزندان در خانه براي برتري يافتن بر يكديگر و نه پيشرفت و موفقيت، به رقابت بپردازند.

  · عدم آمادگي و برنامه ريزي لازم : هنگامي كه فرد به علت نداشتن برنامه‌ريزي درسي و مطالعه ي صحيح آمادگي لازم را براي امتحان كسب نكرده‌ باشد.

  · عدم تمركزبر امتحان و درس خواندن: عدم دقت و تمركز در انجام تكاليف يا درس خواندن در طول سال باعث مي‌شود تا يادگيري سطحي باشد و در موقع امتحان يادآوري مطالب دشوار بوده و موجب اضطراب شود.

  · شخصيت مضطرب و كمال گرا : بخشي از اين عامل ژنتيكي و بخشي از آن حاصل يادگيري در محيط خانواده و زندگي است، والدين مضطرب و كمال گرا، بطور غير مستقيم، اضطراب و كمال گرايي را به فرزندان خود الگو مي دهند.

  · كم بودن انگيزه و هوش متوسط : نداشتن انگيزه پيشرفت بالا بدلايل متعدد چون محيط خانوادگي، ضعف اعتماد به نفس و همچنين پاداش بيش از حد براي قبول شدن يا گرفتن نمره ي بالا (معمولاً بيست) از سوي والدين و اطرافيان..

  عوامل خانوادگي :‌

  · سخت گيري بيش از اندازه: زماني كه والدين با نزديك شدن زمان امتحان، فشار مضاعفي براي آماده شدن و گرفتن نمره (معمولاً بيست) در مورد فرزند خود به كار مي‌برند و يا پي در پي درباره‌ي امتحان به او هشدار مي‌دهند.

  · عدم حمايت و تشويق كودك: مواردي كه والدين و خانواده، اهميتي براي زمان امتحانات كودك و كنترل آرامش در خانه و پرهيز از سر و صدا و رفت و آمد قايل نمي شوند، دانش آموز احساس تنهايي و بي پشتوانگي نموده و مضطرب مي گردد. در ضمن نبايد به بهانه امتحان، كودك يا نوجوان درخانه تنها گذاشته شود.

  · والدين مضطرب وتوجه بيش از حد به مسايل تحصيلي فرزند: وجود اضطراب در والدين موجب انتقال آن به فرزند و تشديد اضطراب او مي‌شود (مخصوصاً در ايام امتحان). برخي از والدين، هنگام امتحانات، بيش از فرزندانشان درگير درس مي شوند و حتي به مزاح مي گويند كه امتحان دارند!!! اين امر به اضطراب بيشتر دانش آموز دامن مي زند.

  · اختلافات خانوادگي : جو متشنج در خانواده، اختلافات والدين، تولد فرزند تازه در خانواده و ....

  · رقابت غير منطقي: وقتي ناتواني‌ها ي دانش آموز با توانايي‌هاي ديگري سنجيده شود و اين امر با سرزنش همراه باشد، اعتماد به نفس او كم و بر اضطراب او افزوده مي‌شود. مثلا: پسر دوستم المپياد رياضي مدال آورده، اونوقت پسر من هنوز تقسيم سه رقمي رو بلد نيست!

  · تهديدهاي بي مورد : وقتي اطرافيان و مخصوصاً والدين، شرايط ويژه و سخت در ايام امتحان برقرار مي‌كنند و فرزند خود را از گرفتن نمره ي كم يا عدم قبول شدن مي‌ترسانند و تهديد مي‌كنند.

  · الگوهاي خشك فرزندپروري: برخي والدين، ارتباط مناسب و دوستانه اي با فرزند خود برقرار نمي كنند واز سياست چوب تر! استفاده مي كنند كه اين امر، فاصله آنها را از نظر عاطفي با فرزندشان بيشتر كرده و او را دچار مشكل مي كند.

  · سرزنش و تنبيه: وقتي اطرافيان فردي را با القابي مانند بي‌استعداد، بي‌عرضه و ... مورد خطاب قرار مي‌دهند، تصوير ذهني ناتواني يا تفكر منفي را در فرد بوجود مي‌آورند. اين امر اضطراب امتحان را در فرد تشديد مي‌كند.

  · وضعيت اقتصادي پايين و عدم تشويق: در برخي خانواده ها، بدليل شرايط اقتصادي پايين، والدين آنقدر درگير مسائل اقتصادي و رتق و فتق امور مي شوند كه حتي نمي دانند فرزند آنها كلاس چندم است! تا تشويقي در كار باشد.

  عوامل مربوط به مدرسه:

  · انتظارات غير واقعي آموزگاران: عليرغم تلاش معلمان زحمتكش، برخي انتظارات غير واقعي از دانش آموزان، آنها را در وضعيت بدي قرار مي دهد. در حالي كه توجه به تفاوتهاي فردي آنها از اين انتظارات مي كاهد.

  · محيط نامناسب امتحان و مقررات خشك: گاهي قوانين خشك ، رسمي و انعطاف ناپذيري كه بر مبناي عدم اعتماد به دانش‌آموز از سوي مدرسه و عوامل اجرايي امتحانات وضع گرديده، مي‌تواند بر شدت اضطراب بيفزايد.

  · نوع پرسش هاي امتحان: گاه بر اساس توافق قبلي امتحان از بخشي از كتاب است و سر امتحان مشخص مي شود كه از جاهاي ديگر هم سوال آمده است، اين امر نيز اضطراب زيادي در دانش آموز ايجاد مي كند.

  · ايجاد رقابت هاي ناسالم: بهتر است هر دانش آموز تنها با خودش مقايسه شود و مسير پيشرفت او مشخص گردد.

  · عوامل مزاحم مثل سر و صداو نورو تهويه ي نامناسب : نوركم يا خيلي زياد، سروصداي بيرون از مدرسه و ...

  · بيش از حد مهم جلوه دادن برخي درسها : وقتي معلم يا والدين بعضي از درس‌ها را به هر دليلي خيلي مهم تلقي مي‌كنند، در فرد ترس يا نگرش منفي نسبت به آن درس‌ها به وجود مي‌آيد.

  نشانه ها و علايم اضطراب امتحان

  · ن اراحتي هاي گوارشي ،‌آشفتگي معده ،‌سرگيجه، بي اشتهايي، حالت تهوع

  · تپش قلب ، بي خوابي، تنگي و كوتاهي نفس

  · لرزش در صدا ، ضعف ، عرق كردن كف دست

  · لكنت زبان ،‌خشكي دهان

  · عدم تمركز ، آشفتگي ذهن ، ارزيابي غلط از توانايي هاي خود، افت تحصيلي ، بيزاري از مدرسه ، خطاهاي ادراكي، حواس پرتي، هيجانات افراطي، كاهش سيستم ايمني بدن

  نقش خانواده در كاهش اضطراب امتحان

  · ايجاد جو عاطفي دور از تنش و مشاجره در خانه

  · محدود نمودن ميهماني و رفت و آمدهاي مكرر

  · توجه به خواب ، استراحت و تفريح دانش آموز

  · كاهش يا حذف وظايف محوله ي خانگي به دانش آموز در زمان امتحانات

  · حمايت عاطفي و اطمينان بخشي دردوران امتحانات به دانش آموز

  · كاهش زمان تماشاي تلويزيون تا حد امكان

  · خودداري از ايجاد ترس ودلهره در دانش آموز

  · خودداري از فشار و توقع بيش از حد براي مطالعه از دانش آموز

  · خودداري از سرزنش دانش آموز به واسطه ي امتحان ناموفق

  · خودداري از حبس نمودن دانش آموز جهت مطالعه

  · پيش بيني تغذيه ي مناسب و قوي ويژه ي دانش آموز در ايام امتحانات و عدم مصرف مواد كافئين دار مانند : نوشابه ، قهوه و غذاهاي ادويه دار در برنامه ي غذايي

  · عدم مقايسه فرزندان با يكديگر و با ديگران

  · عدم تأكيد مكرربه درس خواندن

  · ايجاد انگيزه ، تقويت روحيه با ارايه ي پاداش و تقويت هاي مطلوب

  · مروربرگه هاي امتحاني فرزندان به منظور شناسايي ورفع نقاط ضعف درسي آنان

 

  توجه داشته باشيم كه: فرد مضطرب از آينده مي‌هراسد و اين ترس بر فعاليت او تاثير دارد و اغلب باعث‌هاي حمله‌هاي عصبي مي‌شود. شخص مضطرب هميشه در شك و ترديد به سر مي‌برد و نمي‌تواند در هيچ موردي بسرعت تصميم بگيرد؛ زيرا از اشتباه كردن مي‌ترسد و عدم تصميم را به تصميم غلط ترجيح مي‌دهد.

  اجازه دهيم دانش‌آموزان بدانند كه امتحان، ارزيابي از ميزان پيشرفت تحصيلي آنان است. به وسيله امتحان مشخص مي‌شود دانش‌آموز چه مطالبي را آموخته است و از تركيب آموخته‌هاي خود چه مسائلي را مي‌تواند حل كند يا به كشف چه مطالب تازه‌اي مي‌تواند برسد.

  پس از همان كلاس اول ابتدايي كودكان را تشويق به امتحان دادن بكنيم. آنان را ترغيب كنيم خود را بيازمايند تا بفهمند چقدر از مطالب جديد را آموخته‌اند. حتي مي توانيم آنها را تشويق كنيم خودشان از خودشان امتحان بگيرند تا امتحان دادن برايشان عادي و به يك سرگرمي تبديل شود.

  آنچه مي‌بايست بيشتر مورد توجه والدين قرار گيرد، ميزان تلاش كودكان و نوجوانان است، نه صرف نتايج حاصل از انجام آزمون‌هاي مختلف. همواره شايسته است با درك صحيح از ماهيت تفاوت‌هاي فردي و شناخت درست از ويژگي‌هاي ذهني، رواني و جسمي دانش‌آموزان، از مقايسه بي‌مورد كودكان با يكديگر اجتناب ورزيم و رقابت‌هاي فردي و گروهي را صرفا در شرايط عادلانه و با در نظر گرفتن تفاوت‌هاي فردي و فراهم ساختن محيطي صميمي و دوست‌داشتني ايجاد كرد.

  براي كاهش اضطراب ناشي از امتحان، علاوه بر داشتن انتظارات معقول از كودكان و نوجوانان، تشويق نقاط مثبت و توانمندي‌هاي آنها، تقويت اعتماد به نفس ايشان و سرانجام فراهم كردن آرامش خاطر آنان، شايسته است بر تلاش هرچه بيشتر كودكان و نوجوانان در حد توانشان تاكيد كنيم تا تسلط بيشتري بر موضوع مورد نظر داشته باشند. بديهي است هرچه با تسلط بر موضوع درس، آمادگي ذهني و رواني بيشتري براي آزمون داشته باشند، اضطرابشان كمتر خواهد بود. همچنين بد نيست پيش از امتحانات اصلي، از امتحانات فرضي و آزمايشي به منظور آشناسازي دانش‌آموزان با سوالات و نحوه امتحان استفاده شود.

 

  انواع درمان هاي روانشناختي اضطراب امتحان

 

  · تن آرامي يا آرامش عميق عضلاني

  · حساسيت زدايي منظم

  · ايمن سازي در مقابل استرس

  · مقابله با باورهاي غير عقلاني و غير منطقي

  

  تن آرامي يا آرامش عميق عضلاني :

  در اين تكنيك، ابتدا تنفس ديافراگمي به دانش آموز آموزش داده مي شود. كه برآمده شدن شكم در هنگام عمل دم و خالي شدن آن هنگام عمل بازدم است. در حين اين نوع تنفس، توجه دانش آموز را به ورود و خروج هوا در ريه ها جلب مي كنيم و آموزش مي دهيم همه حواس خود را معطوف تنفس نموده و براي جلوگيري از پرت شدن حواس او، از او مي خواهيم كه عمل دم را با شمارش از 1 تا 5 انجام داده و عمل بازدم را با شمارش معكوس 5 تا 1 به اتمام برساند. اين تكنيك را چند بار تمرين مي كنيد تا زماني كه مطمئن شويد كودك آن را كاملا ياد گرفته است. سپس در مرحله بعد از او بخواهيد هنگامي كه تنفس ديافراگمي را انجام مي دهد، همزمان ماهيچه هاي خود را از حالت تنش و گرفتگي رها نموده و براي اينكه كاملا منظور شما را متوجه شود مي توانيد مثال ماكاروني را بزنيد! كه هنگام خامي، سفت و سخت و كشيده است اما هنگامي كه مي پزد، نرم و شل و لغزنده مي شود. سپس از او بخواهيد اين تمرين را روزي 10 تا 15 دقيقه انجام داده و هنگام امتحان نيز به راحتي بتواند عضلات، تنفس و پاسخهاي بدني خود را آرام و تحت كنترل خود در آورد.

  حساسيت زدايي منظم

  در اين تكنيك، سعي مي كنيم در شرايط آرامش عميق عضلاني، كودك را به تدريج و گام به گام با آنچه باعث اضطراب و نگراني او مي شود روبرو كنيم. اين تكنيك بيشتر در درمان ترسهاي مرضي (فوبيك) مثل ترس از ارتفاع، مكانهاي دربسته مثل آسانسور، خون و .... بيشتر كاربرد دارد. اما براي اضطراب امتحان، بهتر است از امتحانات روزانه در خانه و بعد مدرسه شروع كرد. اين امتحانات نمره ندارند و صرفا جهت ارزيابي دانش آموز از ميزان يادگيري او به عمل مي آيند. در ابتداي تمرين، مي توان از كودك خواست خودش برگه امتحاني اش را تصحيح كند و بعد از چند بار كه اين امر عادي شد، مي توان از او خواست خودش سوال طرح كند و به اين ترتيب، بر اثر كثرت امتحان، اين امر برايش عادي خواهد شد. مي توان در اين زمينه از معلم نيز كمك خواست تا با گرفتن امتحانات بدون نمره روزانه يا هفتگي، هم بچه ها را با نحوه طراحي سوال آشنا كند و هم نگراني بچه ها بابت امتحانات آخر ترم از بين برود.

  ايمن سازي در مقابل استرس امتحان

  علائم استرس به صورت ذهني، فيزيكي و ظاهري بروز مي­كنند؛ كه شامل خستگي، كاهش يا افزايش اشتها، سردرد، گريه، خواب­آلودگي و خوابيدن بيش از حد است. احساس نااميدي، هراس يا بي­علاقگي نيز مي­تواند با استرس ايجاد شود. اما اين تكنيك، كه مهارت استفاده از روشهاي شناختي – رفتاري در مواجهه با استرس جهت كنترل آن و كاهش علايم مرتبط با آن است، در سه مرحله انجام مي شود:

• مرحله اول مرحله مفهوم سازي استرس بين دانش آموز و درمانگر (والد) است، به اين صورت كه به كمك هم سعي مي كنند استرس امتحان و تاثير آن را بر سلامت دانش آموز بشناسند. در اين مرحله، شرايط ايجاد استرس در دانش آموز به كمك درمانگر شناسايي شده و روشهاي مقابله با آن به وي معرفي مي شود. (در مورد شرايط امتحان، زمان و مواردي كه باعث ايجاد حالت اضطراب و استرس در دانش آموز مي شود با دانش آموز صحبت كنيد و آنها را ليست كنيد، سپس در مورد راههاي احتمالي برخورد با آنها با دانش آموز صحبت كنيده و به كمك او، راههاي مختلفي را پيشنهاد نماييد).
• در مرحله دوم به دانش آموز آموخته مي شود كه روشهاي مرحله قبل را در موقع امتحان تمرين كند و در استفاده از آنها مسلط شود. (به عنوان مثال، تنفس ديافراگمي و تن آرامي، يا گفتگوي مثبت دروني با خود را در زمان امتحانات كلاسي تمرين كند تا به مهارت دست يابد).
• مرحله سوم بيمار، مهارتهاي آموخته شده را در موقعيتهاي استرسزاي واقعي به كار مي برد و حتي به ديگران آموزش مي دهد. (در زمان امتحانات ميان ترم و پايان ترم، دانش آموز از مهارتهاي آموخته شده خود جهت مقابله با استرس و اضطراب استفاده مي كند).

  مقابله با باورهاي غير عقلاني و غير منطقي

  چنانچه قبلا گفته شد، برخي از دانش آموزان به دليل ارزيابي هاي شناختي منفي از خود ( مثل : يادم نمي آيد، بايد بيشتر مي خوندم، هميشه گيجم، چرا يادم نمياد؟ هيچوقت موفق نميشم و ...) دچار اضطراب شده و با وجود اينكه درس خود را خوب خوانده اند؛ نمي توانند در زمان امتحان، عملكرد مناسبي داشته باشند. در اين شرايط بايستي به كمك مشاور روانشناس يا درمانگر، باورهاي غير منطقي آنها را زير سوال برد و به كمك خود آنها، راهي براي مقابله با اين افكار خودآيند تحقير خود و ديگر افكار منفي جستجو كرد. درمان شناختي – رفتاري در اين مورد، به كار مي رود.

  نرگس عليرضايي

  كارشناس ارشد روانشناسي تربيتي

  Sahar.alirezaee@gmail.com

نخستین همایش ملی شادکامی


                                                        زمان : 1 و 2 اسفند ماه 1388

                     برگزار کننده : دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

به منظور بحث و تبادل نظر و ارائه تجربيات علمي محققين و صاحبنظران علاقمند به پژوهش پيرامون جايگاه و نقش شادکامي در حوزه هاي روانشناسي، تعليم و تربيت، و ورزش و تندرستي، نخستين همايش ملي شادکامي در تاريخ 1 و 2 اسفند ماه 1388 توسط دانشکده علوم تربيتي و روانشناسي دانشگاه سيستان و بلوچستان برگزار مي گردد.

خلاصه مقالات خود را از طريق ادرس الکترونيکي happiness@usb.ac.ir به دبيرخانه همايش ارسال نماييد.

سخنرانی ماهانه انجمن روانشناسی ایران
عنوان سخنرانی:تحلیل معادلات ساختاری وکاربرد آن در روانشناسی با روش
A.M.O.S.   
سخنران: دکتر منیجه ییلاق شهنی
زمان : پنجشنبه 29 بهمن ماه
سخنرانی ساعت 9 صبح

مکان سخنرانی : پژوهشکده علوم شناختی
تهران، خیابان ولیعصر، بالاتر از زرتشت شرقی، کوچه پزشکپور، شماره 18

ساعت 9 الی 11 صبح
شرکت برای عموم آزاد است