سردرگمي در تشخيص

  اختلالات دوقطبي: كم‌تشخيصي يا بيش‌تشخيصي؟

 

  دكتر امير شعباني، گروه پژوهشي اختلالات دوقطبي، انستيتو روانپزشكي تهران

 

 

  [اين مقاله در خبرنامه انجمن روانپزشكان ايران (1386، شماره 14، صفحه 9-5) به چاپ رسيده است].

 

  سه دهه پيش، بيش‌‌تشخيصي FF اسكيزوفرنيا و كم‌تشخيصي FF اختلال دوقطبي گزارش شد(1). هم‌چنين در سال‌هاي اخير، مكرراً بر وقوع كم‌تشخيصي اختلالات دوقطبي – حتي اختلال نوع يك با مانياي آشكار - تأكيد شده (6-2)، و گزارش شده است كه پزشكان فاقد تبحر كافي براي شناسايي اين اختلالات مي‌باشند (

  بنابراين محققان و صاحب‌نظران پزشكان را از ضرورت غربال اپيزودهاي مانيا/هيپومانيا – حتي سندرم‌هاي زير‌آستانه‌اي (7) – و نيز از پيامد زيان‌بار درمان بيماران مبتلا به افسردگي دوقطبي به‌عنوان افسردگي يك‌قطبي آگاه كرده‌اند. به‌هرحال رويكرد «نگران‌بودن نسبت به وقوع كم‌تشخيصي اختلالات دوقطبي» داراي فوايدي در كمك به تعيين بيماراني كه احتمال ابتلاي آنها به اختلال دوقطبي زياد است و نيز بيماراني كه مستعد اثرات مضر مونوتراپي با داروهاي ضد افسردگي به‌صورت تندچرخي FF هستند مي‌باشد. با اين وجود، نظرات محتاطانه (8، 9) و گاه مخالفي (10، 11) نيز در مورد اين رويكرد ابراز شده است.

  ميزان رو به افزايشي از تشخيص اختلالات دوقطبي در بيمارستان‌هاي روانپزشكي دانشگاهي تهران ديده مي‌شود. نسبت تشخيص‌ اختلالات معادل دوقطبي به تشخيص اسكيزوفرنيا ( BP/SZ ratio ) در ميان بيماران بستري 55 سال قبل، در مقايسه با همين نسبت در دو سال پيش در يكي از قديمي‌ترين بيمارستان‌هاي روانپزشكي ايران مي‌تواند جالب باشد. داده‌هاي به‌دست‌آمده از بيمارستان روانپزشكي روزبه نشان‌ مي‌دهد كه نسبت ياد‌شده ( BP/SZ ratio ) در سال 1331 ( برابر 7/0) (12) به‌مراتب كمتر از اين نسبت در سال 1384 (برابر 7/1) (13) است. اين نسبت در بررسي چند سال اخير بيمارستان دانشگاهي ديگري در تهران كه داراي تاريخچه كوتاه‌تري است (مركز آموزشي‌درماني روانپزشكي ايران) نيز تقريباً يكسان با نسبت موجود در بيمارستان روزبه بود. BP/SZ ratio در ميان بيماران بستري اين بيمارستان طي سال‌هاي 1382 تا 1384، 6/1 به‌دست آمد.

  اين غلبه تشخيصي اختلال دوقطبي نسبت به اسكيزوفرنيا، در يك مطالعه باليني در تهران كه در ارتباط با اعتباريابي نسخه فارسي مصاحبه تشخيصي جامع بين‌المللي ( CIDI ) انجام گرفت نيز نشان داده شد. اين مطالعه در پنج مركز روانپزشكي – شامل چهار درمانگاه/بيمارستان دانشگاهي - انجام شد (14). نمونه شامل 307 بيمار بستري يا سرپايي بود كه به‌طور پي‌در‌پي در اين مراكز پذيرش مي‌شدند. BP/SZ ratio برابر با 4/2 به‌دست آمد.

  البته اين غلبه تشخيصي اختلالات دوقطبي تنها نسبت به اسكيزوفرنيا نمي‌باشد؛ در مطالعه جديدي كه در درمانگاه يك مركز روانپزشكي تهران جهت تعيين ويژگي‌هاي سايكومتريك مقياس تشخيصي طيف دوقطبي ( BSDS ) انجام شد، نسبت موارد مبتلا به اختلال دوقطبي نوع يك ( BD type I ) به موارد اختلال افسردگي ماژور ( MDD ) در ميان بيماران متوالي مراجعه‌كننده، 7/2 بود (15).

  دلايلي را مي‌توان براي غلبه تشخيصي اختلال دوقطبي در نظر گرفت:

  1- صاحب‌نظران اين حوزه مكرراً بر لزوم جستجوي دقيق سابقه هيپومانيا/مانيا در شرح حال بيمار، گرفتن اطلاعات تكميلي در همين مورد از بستگان بيمار، و توجه كافي به ويژگي‌هاي باليني طيف دوقطبي (و نه فقط اختلالات استاندارد دوقطبي) تأكيد مي‌كنند. با احتمال زياد مي‌توان گفت كه آموزش‌هاي اين صاحب‌نظران كه نويسندگان كتب‌ مرجع روانپزشكي در ايران نيز در ميان آنها مي‌باشند، تأثير بسياري در ايجاد اين گرايش تشخيصي داشته‌اند.

  2- اين افزايش تشخيص اختلالات دوقطبي مي‌تواند تا اندازه‌اي به افزايش مصرف داروهاي ضد افسردگي – چه به تجويز پزشك و چه مصرف خودسرانه آنها – مربوط باشد. ايجاد اختلالات دوقطبي در اثر تجويز داروهاي ضد افسردگي، ايده‌اي پذيرفته‌شده است (16، 17).

  3- افزايش تشخيص اختلال دوقطبي ممكن است به‌دليل تغيير ميزان اختلالات رواني به‌طور كلي، يا تغيير نسبت اختلالات روانپزشكي گوناگون، مثلاً به‌علت يك اثر زمان FF يا شيوه جديد زندگي پس از گسترش صنعتي‌شدن يا امثال آنها باشد. به‌هر‌حال شواهدي براي اين مورد در دست نيست، هرچند بار برخي بيماري‌هاي رواني بر جمعيت عمومي در جهان، در حال تغيير است (18).

  4- عملكرد روانپزشكان نيز مي‌تواند عاملي ديگر باشد. به‌عنوان مثال گوش‌به‌زنگي مفرط FF روانپزشكان به هرگونه نوسانات خلقي FF را مي‌توان مطرح نمود. همان‌گونه كه غفلت از نرم‌نشانه‌هاي دوقطبي FF مي‌تواند به كم‌تشخيصي اين اختلالات بيانجامد، اين گوش‌به‌زنگي مفرط مي‌تواند به نتيجه‌اي معكوس (بيش‌تشخيصي) برسد. در واقع به‌كارگيري مفرط رويكرد بُعدي FF به اختلالات روانپزشكي، مي‌تواند به بيش‌تشخيصي اختلالات دوقطبي منجر شود. برخي پزشكان ممكن است بروز هرگونه علامتي از هيپومانيا را به‌عنوان مدركي قطعي از وجود اختلال دوقطبي در نظر بگيرند، درحالي‌كه هر يك از ملاك‌هاي تشخيصي مانيا/هيپومانيا داراي تشخيص‌هاي افتراقي است. مثلاً پرحرفي مي‌تواند نشانه‌اي از اضطراب، اعتماد به نفس مفرط نشانه‌اي از اختلال شخصيت نارسيسيستيك يا ناشي از موفقيت‌هاي پي‌در‌پي، خلق بالا ناشي از مصرف ماده، نوسانات خلقي نشانه‌اي از اختلال شخصيت

  مرزي، تكانشگري FF نشانه‌اي از اختلال شخصيت مرزي يا اختلال بيش‌فعالي و نقص توجه، و تحريك‌پذيري نشانه‌اي از يك اختلال اضطرابي، افسردگي، يا شخصيت و يا ناشي از مصرف يك ماده باشد. مطالعه‌اي كه اخيراً بر روي نمونه‌اي از افراد تحت درمان براي سوء‌مصرف يا وابستگي مواد كه از قبل داراي تشخيص اختلال دوقطبي بودند انجام شد، نشان داد كه حدود 43 درصد آنها دچار اختلال خلقي ناشي از مصرف مواد بوده‌اند و نه اختلال دوقطبي (19).

  نكته مهمي نيز در ارتباط با درمان بيماران طيف دوقطبي قابل ذكر است. گرچه بسياري از موارد MDD بايد به‌عنوان اختلال طيف دوقطبي در نظر گرفته شوند (1،2)، به‌كارگيري يافته‌هاي درماني مربوط به اختلال دوقطبي تيپيك براي درمان «همه موارد طيف دوقطبي با هر تعريفي»، صحيح به‌نظر نمي‌رسد. اين واقعيت كه براي انتخاب بهترين درمان در بسياري از موارد مبتلا به اختلالات طيف دوقطبي تنها شواهد اندكي در ادبيات مربوطه وجود دارد، كاملاً آشكار است. حتي برخي پژوهشگران شواهدي مقدماتي از اثربخشي داروهاي ضد افسردگي (بدون همراهي داروهاي تثبيت‌كننده خلق) در درمان گروهي از افراد مبتلا به اختلال طيف دوقطبي ارائه كرده‌اند (20، 21).

  با وجود بسياري از گزارش‌هاي كم‌تشخيصي اختلالات دوقطبي به‌و‌سيله پزشكان (6-2)، ممكن است گرايش معكوسي در مراكز دانشگاهي تهران - كه پزشكان آنها بيش از مراكز غير دانشگاهي تكيه بر اطلاعات و تئوري‌هاي جديد دارند و برخي از آنها ممكن است نسبت به تشخيص نرم‌نشانه‌هاي دوقطبي بيش از حد حساس شده باشند – وجود داشته باشد.

  به باور اين‌جانب دلايل 1، 2 و 4 محتمل‌‌تر به‌نظر مي‌رسد. بنابراين مي‌توان مشكلي دوسويه را تصور نمود: از يك طرف تجويز نابجاي داروهاي ضدافسردگي مي‌تواند به سوئيچ تشخيص از افسردگي يك‌قطبي به اختلال دوقطبي و يا بروز سير تندچرخي منجر شود. از سوي ديگر، بيش‌تشخيصي اختلالات دوقطبي مي‌تواند به سوء‌درمان بيماراني بيانجامد كه ممكن است بدون چنين درماني وضعيت بهتري داشته باشند. با وجودي‌كه مكرراً به جلوگيري از كم‌تشخيصي اختلالات دوقطبي توصيه شده، تا كنون خطرات بيش‌تشخيصي اين اختلالات (يا همان موارد مثبت كاذب) به‌طور سيستماتيك ارزيابي نشده است. اين خطرات يا مشكلات بالقوه مي‌تواند شامل موارد زير باشد:

  1- عدم تجويز مؤثرترين دارو (يا حتي تجويز داروي بدون ‌اثربخشي)، 2- ادامه درمان دارويي نگهدارنده بيش از مدت مورد نياز (چه بسا تا پايان عمر)، 3- تحميل بيشتر عوارض جانبي داروها بر بيمار، 4- گمراه‌كردن ساير پزشكان به سمت تشخيص اشتباه

  اختلال طيف دوقطبي در بستگان بيمار و 5- ايجاد استيگما براي بيمار و خانواده‌اش. بنابراين، بحث حاضر موضوع بسيار مهمي است و نيازمند توجه بيشتري از جانب محققان و مدرسان دانشگاه مي‌باشد. براي رسيدن به چشم‌اندازي در جهت حل مشكل و هدايت صحيح پزشكان در كار باليني، وظيفه اصلي بر دوش پژوهشگران و استادان دانشگاه است.

 

  منابع

  1. Katzow JJ, Hsu DJ, Ghaemi SN. The bipolar spectrum: a clinical perspective. Bipolar Disord 2003; 5: 436–442.

 

  2. Ghaemi SN, Ko JY, Goodwin FK. “Cade's disease” and beyond: misdiagnosis, antidepressant use, and a proposed definition for bipolar spectrum disorder. Can J Psychiatry 2002; 47: 125–134.

 

  3. Allilaire JF, Hantouche EG, Sechter D et al. Frequency and clinical aspects of bipolar II disorder in a French multicenter study: EPIDEP. Encephale 2001; 27: 149–158.

 

  4. Angst J, Gamma A. A new bipolar spectrum concept: a brief review. Bipolar Disord 2002: 4(Suppl.1): 11–14.

 

  5. Ghaemi SN, Sachs GS, Chiou AM, Pandurangi AK, Goodwin FK. Is bipolar disorder still underdiagnosed? Are antidepressants overutilized? J Affect Disord 1999; 52: 135–144.

 

  6. Angst J. Do Many Patients With Depression Suffer From Bipolar Disorder? Can J Psychiatry 2006; 51: 3–5.

 

  7. Angst J, Cassano G. The mood spectrum: improving the diagnosis of bipolar disorder. Bipolar Disord 2005; 7 (Suppl. 4): 4–12.

 

  8. Baldessarini RJ. A plea for integrity of the bipolar disorder concept. Bipolar Disord 2000; 2: 3–7.

 

  9. Patten SB. Does almost everybody suffer from a bipolar disorder? Can J Psychiatry 2006; 51: 6–8.

 

  10. Paris J. Psychiatric diagnosis and the bipolar spectrum. CPA Bulletin 2004; 36[3]: 3.

 

  11. H Hutto B H. Potential overdiagnosis of bipolar disorder [Letter]. Psychiatr Serv 2001; 52(5): 687-8.

 

  12. Mirsepassi A, Nezam A., Bigdeli M. Statistical assessment of mental diseases in Iran. Tehran: Kavian, 1965.

 

  13. Sharifi V. Personal communication. 2007.

 

  14. Amini H, Alaghband-rad J, Sharifi V, Davari-Ashtiani R, Kaviani H, Shahrivar Z, Shabani A, Arabgol F, Shirazi E, Hakim-shoushtari M. Validity of a Farsi translation of the composite international diagnostic interview (CIDI) to diagnose schizophrenia and bipolar disorder. Journal of Faculty of Medicine 2006; 64(8): 31-42.

  15- شعباني ا، نجومي م، چيمه ن، قائمي س‌ن . گ زارش نهايي طرح پژوهشي: پايايي و روايي نسخه فارسي مقياس تشخيصي اختلال‌هاي طيف دوقطبي (BSDS) . قطب پژوهشي انستيتو روانپزشكي تهران و مركز تحقيقات بهداشت روان. 1386.

  16. Chun BJDH, Dunner DL. A review of antidepressant-induced hypomania in major depression: suggestions for DSM-V. Bipolar Disord 2004; 6: 32–42.

  17. Mundo E, Cattaneo E, Russo M, Altamura AC. Clinical variables related to antidepressant induced mania in bipolar disorder. J Affect Disord 2006; 92: 227–230.

  18. Murray C, Lopez A. Evidence-based health policy – lessons from the Global Burden of Disease Study. Science 1996; 274: 740–743.

  19. Stewart C, El-Mallakh RS. Is bipolar disorder overdiagnosed among patients with substance abuse? Bipolar Disord 2007; 9: 646–648.

  20. Amsterdam JD, Shults J, Brunswink DJ, Hundert M. Short-term fluoxetine monotherapy for bipolar type II or bipolar NOS major depression – low manic switch rate. Bipolar Disord 2004; 6: 75–81.

  21. Parker G, Tully L, Olley A, Hadzi-Pavlovic D. SSRIs as mood stabilizers for Bipolar II Disorder? A proof of concept study. J Affect Disord 2006; 92: 205–214.

اختلالات یادگیری ۲

 

در بخش اول اختلالات یادگیری، به معرفی و آشنایی مقدماتی با این اختلال پرداختیم، در این قسمت، انواع آن و همچنین علل وقوع آن را بررسی می نماییم:

 

انواع ناتوانی های یادگیری

مهمترین ناتوانیهای یادگیری عبارتند از :

ü     ناتوانی در خواندن

ü     ناتوانی در ریاضیات

ü     ناتوانی در بیان کتبی یا نوشتن

 

ناتوانی در خواندن : Dyslexia

مشکلات خواندن از اساسی ترین مشکلاتی است که کودکان مبتلا به ناتوانی یادگیری با آن مواجه هستند ، زیرا کودکی که نمی تواند بخواند شانس بسیار کمی برای موفقیت در مدرسه دارد . علاوه بر  آن گاهی دشواریهای خواندن این کودکان با مشکل هجی کردن نیز همراه است . ناتوانی در خواندن ، اختلالی است که به رغم تجارب کلاسی متعارف ، شخص در کسب مهارتهای زبانی خواندن و هجی کردن که متناسب با توانایی هوشی اش باشد، عاجز است .

 

ناتوانی  در ریاضیات : Dyscalculia

ناتوانی در ریاضیات عبارت است از اختلال در توانائیهای ریاضیات که در اثر آسیب ارثی، فرایندهای رشدی مراکز مغز که زمینه رشد تواناییهای ریاضی است ، به وجود می آید . کودکان مبتلا به ناتوانی در ریاضیات در زمینه درک روابط فضایی دچار مشکل شدید هستند .

ناتوانی در بیان کتبی یا نوشتن : Dysgraphia

فرایند نوشتن پیچیده است و به مهارتها و تواناییهای مختلفی بستگی دارد و مستلزم درک صحیحی از الگوهای نمادین نوشتاری است . مهارت نوشتن با کارکرد حرکتی چشم و هماهنگی حرکات ارتباط دارد ، همچنین مستلزم هماهنگی حرکتی چشم و دست ، کنترل بازو ، دست و عضلات انگشت است . مشکلات نوشتن اکثراًدر بین کودکان دارای صدمات مغزی ، آسیبهای خفیف مغزی و کودکان مبتلا به ناتوانی یادگیری دیده می شود. ناتوانی در نوشتن شامل : ناتوانی در املاء نویسی، دستخط و انشانویسی می شود .

مهارت املانویسی یکی از مهارتهای مهم زبان نوشتاری است که نوشتن نیمه فعال محسوب می شود . املای یک کلمه پیچیده تر و دشوارتر از خواندن آن است چرا که در خواندن ، نشانه ها و حروف الفبا در بازشناسی کلمه وی را یاری می کنند اما در نوشتن دانش آموز باید بر روابط آواها و نشانه ها ، تجزیه واژه ها و نحوه ترکیب عناصر متشکله آن آگاهی و مهارت کامل داشته باشد .

 

علل ناتوانی های یادگیری

جهت شناسایی و سبب شناسی ناتوانی های یادگیری، سوالاتی در زمینه های زیر پرسیده شده و نتایج آن مورد بررسی قرار می گیرند:

 

الف) ضعف عوامل آموزشي:

 آیا کودک به هر دلیل خاصی، تعداد زیادی از روزهای مدرسه غایب بوده است؟

آیا آموزش او به هر دلیلی، مختل بوده است؟

آیا بدون مداخله آموزشی، (کلاس تقویتی، معلم خصوصی و...) سابقه مردودی وجودداشته است؟

آیا کودک توسط معلمین یا دیگر کارکنان مدرسه مورد سوءرفتار و تنبیه بدنی قرار گرفته است؟

آیا کودک توسط آموزگاری ناشایسته آموزش داده شده است؟

 

ب) عوامل محيطي

عوامل محيطي بسياري وجود دارد كه مي تواند به پيچيدگي ناتواني هاي يادگيري بيفزايد و حتي شايد سبب ساز آن باشد . از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- تجربه اولیه ناکافی:

- جدایی طولانی کودک از والدین بویژه مادر، به هر دلیل (این جدایی در دوران نوزادی تاثیرات شدیدی بر رشد کودک دارد)

- بیماری، ضعف و  ناتوانی شدید و طولانی در دوران نوزادی یا سالهای اولیه زندگی کودک

- کودکی که مورد بی توجهی قرار گرفته و از تاثیر و همراهی متقابل والدین، بزرگسالان یا سایر کودکان در لحظات یا فرصتهای موثر زندگی شدیدا محروم می شود.

2- هریک از مشکلات رفتاری زیر در دوران شیرخوارگی یا سالهای اولیه زندگی:

- گریه زیاد غیر معمول

- الگوی نامناسب خوابیدن

- ضعف الگوهای مناسب تغذیه

- ناآرامی بیش از حد

-  بی حالی، بی علاقگی

3- اختلافات فرهنگی – زبانی

- آیا کودک در خانواده ای به دنیا آمده که توانایی انعکاس ارزشها و گرایشهای مسلط در فرهنگ غالب را ندارد؟

- آیا خانواده کودک به زبانی غیر از زبان رایج در جامعه و مدرسه صحبت می کنند؟

- آیا کودک می تواند به زبان رایج جامعه صحبت کند؟

4- سوء تغذیه:

آیا کودک در دوران اولیه زندگی به هر دلیل خاصی مانند وضعیت اقتصادی، بیماری طولانی و غیره از سوء تغذیه رنج برده است؟

5- رشد اجتماعي و عاطفي

بسياري از كودكان مبتلا به ناتواني يادگيري مضطرب ، نامطمئن و بي اختيار و سركش هستند كه ممكن است اين رفتارها با فقدان امنيت طبيعي ، ثبات محبت و گرمي و پذيرش در منزل و محيط مدرسه پيوند داشته باشد .

ج) عوامل رواني

امكان دارد كودكان مبتلا به ناتواني هاي يادگيري در عملكردهاي رواني پايه چون ادراك ، حافظه و شكل درون به مفاهيم اختلال داشته باشند .

 

د- عوامل فيزيولوژيكي

بسياري از متخصصان بر اين باورند كه علل اساسي و عمده ناتواني هاي يادگيري آسيب ديدگي مغزي ، شديد يا جزيي و صدمه وارده به دستگاه عصبي و مركزي است .

 

ه- عوامل ژنتيكي

شواهدي در دست است كه نشان مي دهد ناتواني هاي يادگيري احتمالا در برخي خانواده ها بيش از ديگران ديده مي شود در واقع عوامل ژنتيكي در شمار وسيعي از ناتواني هاي يادگيري نقش دارد .

ز – عوامل بيوشيميايي

اختلال هاي گوناگون متابوليكي در حكم عواملي هستند كه موجب ناتواني هاي يادگيري مي شوند مثل هايپوگليسمي ، كم كاري تيروئيد و …

 

و- عوامل پيش ، هنگام و بعد از تولد

شرایط مادر در دوران بارداری و پیش از بارداری، زمان تولد کودک و همچنین پس از تولد

 

ژ- تاخير رشد

بنا به گفته برخی متخصصان، عدم ظهور علائم رشد برخي از كودكان مبتلا به ناتواني يادگيري ممكن است از تاخير رشد برخي اجزاي دستگاه عصبي مركزي سرچشمه گرفته باشد كه اين گونه كودكان پس از بزرگتر شدن بر اين مشكلات غلبه مي كنند .

 

چ- نقص جزيي در كار مغز

به نظر مي آيد هر گونه نتيجه گيري درباره ي حياتي بودن آسيب ديدگي مغزي در كودكان مبتلا به ناتواني يادگيري در بهترين شرايط فقط جنبه تجربي و آزمايشي دارد . سبب شناسي بيش از هر موضوع ديگر به موضوع پيش گيري تكيه دارد .    

 

تشخيص اختلالا ت يادگيري

با توجه به تعاريفي كه از دانش آموزان داراي مشكلات يادگيري گفته شد به نظر مي رسد معلمين از جمله اولين كساني هستند كه متوجه اينگونه دانش آموزان مي شوند و پس از اينكه روشهاي گوناگون ياد دهي – يادگيري را اجرا مي كنند ولي در مورد چنين كودكاني به موفقيت چشمگيري نمي رسند آنان را به مراكز آموزش وتوانبخشي مشكلات  ويژه يادگيري هدايت مي كنند .

 

مراحل ارزيابي و تشخيص در مراكز آموزشي مشكلات ويژه يادگيري:

 

1- پيشينه كاوي و مصاحبه : كه عموما شامل تهيه تاريخچه كلي از زندگي فرد كه به وسيله بازنگري پرونده هاي كودك مصاحبه با والدين ، معلمين و خود كودك تهيه مي شود .

 

2- مشاهدات باليني : مشاهده گر در حين مراحل ارزيابي اطلاعاتي را از خصوصيات و ويژگيهاي رفتاري كودك به دست مي آورد كه او را در امر تشخيص ياري مي دهد .

 

3- آزمون هاي رسمي

الف : آزمون روانی شناختي  وكسلر :

يك تحول مهم در تشخيص و جاي دهي كودكان ويژه دريافتهاي جديدي است كه از چگونگي استفاده از آزمونهاي رواني ، شناختي بدست آمده است . اين گونه ارزيابي و تشخيص ما را به اين حقيقت رهنمون مي شود كه خدمات آموزش و پرورشي بايد حوزه وسيعي را دربرگيرد و سعي شود تا دانش آموز كه در اكثر حيطه هاي يادگيري عادي است ولي مشكلات يادگيري خاصي دارد بتواند در كلاس عادي آموزش ببينند و در عين حال به كمك هاي تكميلي ويژه دسترسي داشته باشد . براي نيل به اين اهداف آزمون وكسلر يكي از ابزارهاي نسبتا گويا و فراگير است كه جهت ارزيابي كودكان با مشكلات خاص يادگيري كاربرد فراواني دارد .

ب : آزمونهاي بينايي مانند: ديداري حركتي بندر – گشتالت – آزمون ادراكي بينايي فراستيگ

ج : آزمونهاي شنوايي وپمن

د: آزمون هاي پيشرفت تحصيلي : پيشرفت تحصيلي خواندن – پيشرفت تحصيلي نوشتن  - پيشرفت تحصيلي رياضيات

ه : آزمون رشد حركتي لینکلن- اوزرتسكي

و : آزمون برتري طرفي       

ز: آزمون ادراک دیداری فراستیگ (1964) ، فراستیگ معتقد است ادراک یکی از اعمال روانشناختی اولیه است که بدون آن تمام اعمال بدن بجز ساده ترین آنها از قبیل تنفس و دفع متوقف می شود و زنده بودن را ناممکن می سازد. ادراک عبارت از توانایی تشخیص و تفسیر محرکها می باشد که از طریق ارگانهای دریافت کننده بوقوع نمی پیوندد بلکه در مغز روی می دهد. او معتقد است اگر رشد ادراک دیداری، که بین 5/3 تا 5/7 سالگی اتفاق می افتد با تاخیر همراه باشد، موجب برخی آسیب های شناختی خواهد شد. وی برای سنجش انواع مهارت های دیداری 5 تست فرعی در نظر گرفته است که عبارتند از:

-         هماهنگی حرکتی – دیداری

-         تشخیص شکل زمینه

-         پایداری یا ثبات شکل

-         طرز قرار گرفتن شکل درفضا

-         ارتباطات فضایی

 

 

 

تهیه و تنظیم:

نرگس علیرضایی

کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی

عموم كارشناسان سلامت روان بر نقش و اهميت شادكامي در زندگي تاكيد كرده و آن را از مهم‌ترين علل ارتقاي سلامت روان در افراد جامعه مي‌دانند؛ با اين حال، به نظر مي‌رسد شادي، حلقه مفقوده سلامت روان در جامعه‌ ماست؛ جامعه‌اي كه در آن، روش‌ها و بهانه‌هاي گوناگوني براي گريستن به رسميت شناخته‌شده، اما روش‌هاي ابراز شادماني، بسيار محدود و مبهم است.هفته پيش، دكتر محمد‌رضا خدايي، رئيس بيمارستان رازي، با اشاره به اين‌كه اختلالات رواني ساده مي‌توانند زمينه بروز بيماري‌هاي رواني را ايجاد كنند، گفت: كاهش شادي در جامعه از مهم‌ترين علل بروز اين اختلالات رواني است و بايد تلاش كنيم شادي و اميد را در جامعه تقويت كنيم.او در گفت‌وگو با ايرنا افزود: متاسفانه در جامعه ما ارتباطات چهره به چهره كمتر شده و اين روابط جاي خود را به ارتباطات اينترنتي داده‌اند و همين امر باعث شده كه روز به روز بر شيوع اختلالات رواني افزوده شود.

اما باوجود نقش غير‌قابل انكار شادكامي در زندگي آيا مي‌توان صرفا كاهش يا نبود آن را از مهم‌ترين علل بروز بيماري‌هاي رواني دانست؟

با خطاهای شناختی بیشتر آشنا شویم
با خطاهای شناختی بیشتر آشنا شویم 



بهداشت روانی (Mental Health)
بهداشت روانی (Mental Health)

نگاه کلی

• کلمه بهداشت روانی چقدر برای شما آشناست؟
• چه ارتباطی بین بهداشت روانی و اختلالات روانی وجود دارد؟
• چگونه می‌توانیم بهداشت روانی خود را حفظ کرده یا بهبود ببخشیم؟

واژه بهداشت (Health) و سلامتی همیشه انسان را در طول تاریخ به خود مشغول کرده است. تدوین برنامه‌های تربیتی – بهداشتی برای حفظ سلامتی و مطالعه ، جلوگیری و درمان بیماریها نمونه‌ای از این اقدامات بشری است. بهداشت در یک تقسیم کلی به دو نوع "بهداشت جسمی" و "بهداشت روانی" تقسیم می‌شود. ولی آنها همپوشی‌های زیادی را با هم دارند (بر یکدیگر تاثیر می‌گذارند).

بهداشت روانی از آن جهت که رابطه مستقیمی با "عملکرد فردی – اجتماعی" و آسیب‌های روانی – اجتماعی" دارد، از اهمیت زیادی برخوردار است و این اهمیت باعث تدوین و اجرای برنامه‌های متعدد بهداشت روانی در سه بعد " پیشگیری ، درمان و توانبخشی" می‌شود این سه بعد در برگیرنده تمام اهداف و فعالیت‌های بهداشت روانی است.

استرس تان را خودتان کنترل کنید!
استرس تان را خودتان کنترل کنید! شاید برای شما هم پیش آمده كه صبح خواب بمانید و فرصت كمی داشته باشید تا به اتوبوس، مترو و ... یا به محل كارتان برسید. با عجله لباس می پوشید و از خانه خارج می شوید. با ترافیك سنگین و چراغ های قرمز پیاپی روبه رو هستید؛ در حالی كه تپش قلب دارید، چهره تان برافروخته است و قطرات عرق سرد بر پیشانی تان نشسته، دهان تان خشك شده، به ساعت نگاه می كنید و بسیار تندخو، تحریك پذیر و فزون تنش شده اید و تمركز خودتان را از دست داده اید و... در دنیای پیچیده امروز و در ارتباطات گسترده انسان ها، هیچ کس را نمی توان یافت كه ایمن و مصون از استرس و فشار روانی باشد. همه ما در روز با طیف متفاوتی از رویدادهای استرس زا مواجه هستیم. صبح دیر از خواب برخاستن، ایستادن در صف نانوایی، انتظار كشیدن در ایستگاه اتوبوس، ترافیك، گم كردن پول، تصادف، دیر رسیدن به محل كار یا كلاس درس و... نمونه هایی است كه اشخاص را به درجات مختلف با استرس مواجه می كند.

استرس چیست؟ و چه چیزهایی استرس نامیده نمی شوند؟
استرس چیست؟ و چه چیزهایی استرس نامیده نمی شوند؟ عموماً استرس ناشی از لزوم سازگاری جسمانی، روانی، و هیجانی ما با تغییرات است. منظور از «تغییرات» صرفاً فرایندهای منفی نیست. برای مثال ، اگر پس از مدت ها کار کردن در یک اداره به شما ، ترفیع شغلی خاصی داده شود که منتظر آن می بودید، از گرفتن این ترفیع خوشحال و هیجان زده می شوید، اما اگر این ترفیع زمانی به شما داده شود که انتظار آن را نداشته باید یا خود را سزاوار گرفتن آن ندانید از بروز چنین تغییری دچار اضطراب و ناراحتی خواهید شد. استرس در حد کم بسیار مفید است چون نه تنها سبب به وجود آمدن علاقه و انگیزه در زندگی ما می شود، بلکه باعث ایجاد اعتماد به نفس نیز می گردد. نمی توانیم بگوییم تغییرات عادی که در زندگی ما پیش می آیند کاملاً بی ضرر هستند، بلکه برای ایجاد نظم و ادامه ی زندگی بهتر ما باید قدرت سازگاری خود را دائماً بهبود بخشیم. هنگامی که ما با تغییراتی مواجه می شویم و با آنها دست و پنجه نرم می کنیم به مرور مقاوم تر می شویم، اما زمانی که تغییرات شدیدی در زندگی ما رخ می دهد و یا تأثیر منفی زیادی در برهه ای خاص بر زندگی ما می گذارد، قابلیت سازگاری ما بیش از اندازه آسیب می بیند و کاهش می یابد.

استرس چيست؟
استرس چيست؟ دنیای امروز جهانی است پرتنش؛ پر از فشارهای روحی و عصبی، اندوه و افسردگی، دلهره و تشویش . میلیون ها نفر مبتلا به استرس هستند ، اما دل نگرانی ( استرس) همیشه مخرب و زیانبار نیست! در واقع گاهی اوقات بهتر است كه ما نگران باشیم. در یك كلام می توان گفت استرس واكنش لازم و حیاتی است، اما با گذشت زمان ویرانگر می شود. استرس یا فشار روانی فراگیرترین عارضه در مردم جهان و ریشه ی اكثر بیماری های جسمی و روانی است.

راه مقابله با استرس چیست؟
راه مقابله با استرس چیست؟ كنترل استرس آموزش كنترل استرس یك فرآیند سه بخشی است: نخست نشانه ها و علت ها را تشخیص می دهید. سپس مهارت های كنترل را می آموزید و در مرحله سوم، می آموزید كه آن مهارت ها را چگونه به كار ببرید. چگونگی برخورد شما با استرس به منشاء آن بستگی دارد: اگر علت آن مسئله ای خارج از كنترل شماست، تنها چاره می تواند آموزشِ پذیرش باشد. در مواقع دیگر، مهارت های برخورد با آن می توانند به شما كمك كنند كه وضعیت را تغییر دهید. برای كنترل استرس، چهار دسته از مهارت ها باید آموخته شوند:

روان سالم چگونه است ؟
روان سالم چگونه است ؟ نقش ارزش‌ها در سلامت روان طبق تحقیقات انجام شده، عامل پیدایش بسیاری ازنا سازگاری ها و نابهنجاری های روانی ناشی از تضادهای ارزشی و عدم استقرار یك نظام ارزشی سازمان یافته در فرد ذكر شده است. اسلام ویژگی های شخصیت نابهنجار و بیمار و به تعبیر اسلامی «فی قلوبهم مرض» را در بعد عقیدتی ، عاطفی ، عقلانی، شناختی و خصوصیات بدنی بیان كرده است. یكی از شرایط لازم جهت دست یابی به سلامت روان، برخورداری از یك نظام ارزشی منسجم می باشد.

تعارض و بهداشت روانی
تعارض و بهداشت روانی

 

بهداشت روانی انسان متاثر از عوامل مختلفی است که هر یک به نوبه خود سلامت روان و بهداشت روانی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهند. تعارض یکی از این عوامل مهم است که می‌تواند تاثیرات زیادی بر بهداشت روانی داشته باشد. در حالت تعارض فرد انرژی روانی زیادی را صرف می‌کند تا یکی از حالات و راههای مقابل خود را برگزیند. قرار گرفتن در چنین شرایطی با توجه به استرس‌زا بودن آن قابل توجه است. معمولا انتخاب یکی از حالات موجود موجب برطرف شدن اثرات مخرب تعارض می‌گردد. اما ماندن در چنین شرایطی به صورت طولانی مدت می‌توانند اثرات فزاینده مخربی داشته باشد.

نقش خانواده در تامین بهداشت روانی
بی شک خانواده در تامین بهداشت روانی و پیشگیری از آشفتگیهای رفتاری نقش عمده ای دارد.تامین محیط سالم خانوادگی نقش مهم و عمده ای در پیشگیری از بیماریها و اختلالات روانی و رفتاری داشته ودر این فرایند نه تنها پدر و مادر ،بلکه افراد دیگری نیز که در محیط خانواده با کودک سر و کار دارند در رشد و نمو روانی کودک موثر خواهند بود. روان شناسان و متخصصین بهداشت روانی بر این عقیده اند که محیط زندگی کودک،اشخاصی که در اطرافش هستند،طرز رفتار و کردار بزرگترها با کودک و یکدیگر،وضع اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی،سیاسی و مذهبی هر یک به نوبه خود اثراتی در روحیه کودک به جای می گذارند. اگر کودک در خانواده ای که محیط متشنج و آشفته ای دارد و در تمام مدت افراد خانواده به یکدیگر پرخاش می کنند،زندگی کند، او نیز این حالات را خواه نا خواه کسب خواهد کرد.

منبع

شادي، گمشده در اختلالات رواني

عموم كارشناسان سلامت روان بر نقش و اهميت شادكامي در زندگي تاكيد كرده و آن را از مهم‌ترين علل ارتقاي سلامت روان در افراد جامعه مي‌دانند؛ با اين حال، به نظر مي‌رسد شادي، حلقه مفقوده سلامت روان در جامعه‌ ماست؛ جامعه‌اي كه در آن، روش‌ها و بهانه‌هاي گوناگوني براي گريستن به رسميت شناخته‌شده، اما روش‌هاي ابراز شادماني، بسيار محدود و مبهم است.هفته پيش، دكتر محمد‌رضا خدايي، رئيس بيمارستان رازي، با اشاره به اين‌كه اختلالات رواني ساده مي‌توانند زمينه بروز بيماري‌هاي رواني را ايجاد كنند، گفت: كاهش شادي در جامعه از مهم‌ترين علل بروز اين اختلالات رواني است و بايد تلاش كنيم شادي و اميد را در جامعه تقويت كنيم.او در گفت‌وگو با ايرنا افزود: متاسفانه در جامعه ما ارتباطات چهره به چهره كمتر شده و اين روابط جاي خود را به ارتباطات اينترنتي داده‌اند و همين امر باعث شده كه روز به روز بر شيوع اختلالات رواني افزوده شود.اما باوجود نقش غير‌قابل انكار شادكامي در زندگي آيا مي‌توان صرفا كاهش يا نبود آن را از مهم‌ترين علل بروز بيماري‌هاي رواني دانست؟ دكتر كوثر سيم‌ياريان، مسئول نشريه بين‌المللي روانشناسي ايران، در پاسخ به اين سؤال همشهري و با اشاره به اين‌ كه مسلما شادكامي در جلوگيري از بروز بسياري از بيماري‌ها موثر است، مي‌گويد: اينطور نيست كه بگوييم نبودن شادي، فرد را كاملا در خطر بروز بيماري‌هاي رواني قرار مي‌دهد، چون در خيلي از جوامع شاهديم افراد كمتر از خود واكنش شادي را بروز مي‌دهند، اما مبتلا به اختلالات رواني هم نيستند. وي با تاكيد بر اين كه نبايد اين‌طور بيان كنيم كه كاهش شادي از مهم‌ترين علل بروز اختلالات رواني است، بلكه بهتر است بگوييم شادكامي و اختلالات رواني همبستگي بالايي نسبت به هم دارند، ادامه مي‌دهد: تحقيقات نشان داده‌اند كه شاد بودن مسلما در كاهش استرس، اضطراب و افسردگي بسيار موثر است، چون شادي و خنده منجر به كاهش هورمون آدرنالين و هيدروكورتيزون شده و استرس را كاهش مي‌دهد و علاوه بر اين، خنده يك حالت ورزش براي بدن هم هست، يعني مي‌توان گفت حالت نرم دويدن را دارد و روي تمام واكنش‌هاي بدن تاثير مي‌گذارد.مطالعات روان‌شناسى نشان مى‌دهد شادى يك حالت روانى است كه پس از برآورده شدن اميال انسانى ايجاد مى‌شود و شامل 3 جزء است: فراوانى و ميزان عاطفه مثبت، ميانگين رضايت‌مندى در يك دوره و فقدان احساسات منفى مانند افسردگى و اضطراب.دكتر سيم‌ياريان ضمن اشاره به تحقيقات انجام شده در رابطه با شادي و نقش آن در سلامت جسم مي‌گويد: مطالعات نشان داده‌اند فشار خون و ناراحتي‌هاي قلبي در نتيجه شادي بهبود مي‌يابند؛ مثلا در يكي از مطالعات كساني كه در اثر فشار خون بالا مجبور به مصرف روزانه 2 عدد قرص فشار خون بودند، در نتيجه افزايش شادي تعداد مصرف اين قرص‌‌شان تقريبا به صفر رسيد.مطالعات در كشورهاي غربي نشان مي‌دهد در دهه 1950 مردم روزانه 18 دقيقه مي‌خنديدند ولي الان مردم روزي كمتر از 6 دقيقه مي‌خندند و همين امر موجب شده كه تحملشان در تحمل سختي‌ها كم شود و ديدشان نسبت به امور زندگي منفي شود.به گفته مسئول نشريه بين‌المللي روانشناسي ايران، نكته فراموش‌شده اين است كه امروزه نوع شادى كردن بين برخى از مردم بسيار سطحى و زودگذر شده به گونه‌اى كه آن‌ها بعد از تمام شدن لحظه‌هاى شادى، باز هم در غم خود فرو مى‌روند! در عين حال روان‌شناسان معتقدند كه تا به حال آن‌قدر كه به بيماري‌ها و اختلالات رواني پرداخته شده و براي آن‌ها انواع و اقسام درمان‌هاي دارويي و غير دارويي در نظر گرفته شده است، به وجه ديگر سلامت روان، يعني همان احساس شادي در زندگي به اندازه كافي پرداخته نشده است. دكتر مهرداد متين راد، روانشناس و عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي نيز با تاكيد بر اين كه در حال حاضر شادكامي يكي از اركان وجود سلامت روان در جامعه است، به همشهري مي‌گويد: كسي كه از بهداشت رواني بالا برخوردار است، مسلما انسان شادي است و برعكس؛ اشكال كار بيشتر در  روانشناسي سنتي است كه حوزه روان‌شناسي مثبت‌گرا را با پرداختن به بيماري‌هاي رواني كاملا در حاشيه قرار داد چون در اين روي سكه از روانشناسي اين ديدگاه وجود دارد كه شاد‌كامي در زندگي يك ضرورت انكار‌ناپذير است. دكتر متين‌راد نيز تاكيد مي‌كند كه نبود شادي را نمي‌توان از مهم‌ترين علل بروز اختلالات رواني دانست ولي هم مي‌تواند علت سلامت روان باشد و هم معلول آن. وي علاوه بر شادكامي به همبسته‌هاي ديگر سلامت روان اشاره كرده و ادامه مي‌دهد: يكي از همبسته‌هاي شادي، خنده‌درماني است كه منهاي تاثيرات فيزيولوژيكي كه خنده دارد و مي‌تواند منجر به ترشح سروتونين شده و احساس شادي را افزايش دهد، احساس تهديد هم در اين شرايط كاهش مي‌يابد.او اضافه مي‌كند: علاوه بر اين، هيجانات هم يكي ديگر از همبسته‌هاي مهم سلامت روان هستند.هيجان غم و شادي در اين ميان با هم مغايرند و همزمان با هم نمي‌توانند وجود داشته باشند؛ يعني كسي كه آگاهانه شاد است، مسلما نمي‌تواند غمگين باشد و برعكس كسي كه هيجان منفي دارد، بدنش در حالت دفاع و جنگ و گريز قرار مي‌گيرد و اين سبب مي‌شود كه اثرات منفي شامل استرس افزايش يافته و بدن آسيب‌پذير شود. شناخت هم، در علم روانشناسي با سلامتي همبستگي بالايي دارد. دكتر متين راد معتقد است: كسي كه مي‌تواند زندگي خود را كنترل كرده و هدايت امور را بر عهده بگيرد طبعا شادكام‌تر از كسي است كه با شناخت منفي از پس هدايت امور خود بر نمي‌آيد و  اساسا شناخت‌ها وقتي مثبت هستند، جسم را نيز به سمت مثبت هدايت مي‌كنند.البته در اين رابطه نظريه‌اي وجود دارد كه انسان‌ها در شرايط مختلف محيطي هيجان‌هاي مختلفي را تجربه مي‌كنند و اين باز تاكيد‌كننده همين مساله است كه هيجانات منفي برعكس هيجانات مثبت استرس را افزايش داده و در نتيجه شادي را از زندگي فرد بيرون مي‌كنند. عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي به پژوهش‌هاي متعددي كه در رابطه با شادي و نقش آن در سلامت روان انجام شده، اشاره مي‌كند و مي‌گويد: يكي از اين پژوهش‌ها تمام تحقيقات در مورد شاد‌كامي در زندگي انسان‌ها را مورد بررسي قرار داده و نتيجه آن اين بوده است كه در تمام دنيا مردم به جاي وجود 10 درجه شادي در زندگي، مردم فقط 6 درجه از آن را تجربه مي‌كنند.اما در اين ميان آيا مي‌توان گفت خانواده‌هايي كه در آن‌ها روابط خشك و رسمي وجود دارد، به طوري كه همين چارچوب خاص احساس شادي را در زندگي آن‌ها كمرنگ كرده، اختلالات رواني بيشتري را تجربه مي‌كنند؟به طور كلي اين‌طور نيست كه بگوييم در خانواده‌هايي كه پيرو قوانين رسمي و خاصي هستند و يا در چار‌چوب سنتي و بسته‌تري هستند، شادي كمتري را تجربه مي‌كنند و اين امر اصلا نمي‌تواند پايه علمي داشته باشد چون به طور واضحي تحقيقات ثابت كرده‌اند كه حتي در اين گونه خانواده‌ها درجات ارتقاء سلامت روان خيلي بيشتر از خانواده‌هاي ديگر است و اختلالات رواني به مراتب در آن‌ها كمتر ديده مي‌شود. دكتر متين راد توضيح مي‌دهد: اين اتفاق معمولا در خانواده‌هاي طرد‌كننده كه بيش از حد در اختيار فرزندان هستند، بيشتر ديده مي‌شود، چون به طور كلي يكي از عناصر سلامت روان، احساس جريان داشتن در زندگي و سيال بودن است و در خانواده‌هايي كه اين احساس از بين رفته و يك هدايت‌گر مثبت وجود ندارد، شادكامي از بين رفته و جاي خود را به انواع و اقسام بيماري‌هاي رواني مي‌دهد.

-سميه شرافتي-

 

  تهيه و تنظيم :

  فرزانه صميمي

  كارشناس روان شناسي باليني

  1388

  

  

  

  × اسكيزوفرني چيست ؟

  اسكيزوفرني از جمله بيماريهاي عصبي رواني است كه يك درصد جمعيت جهان به اين بيماري مبتلا هستند امكان ابتلا به اين بيماري تقريبأ در تمام طول عمر وجود دارد . شايعترين سن ابتلا 15 – 30 سالگي است . مبتلايان به اين بيماري غالبأ نياز به خدمات مستمر روانپزشكي دارند بطوريكه طبق آمار نيمي از تخت هاي روانپزشكي توسط اين بيماران اشغال مي شود .

  اين بيماري در تمام اقوام ، فرهنگها و طبقات اجتماعي ديده مي شود و زن و مرد به يك نسبت به بيماري مبتلا مي شوند .

  در فرد مبتلا به اسكيزوفرنيا فعاليت ذهني و رواني دستخوش تغيير گرديده و در مرحله حاد بيماري فعاليت هاي هيجاني ، رفتاري و فكري ، عملكرد طبيعي خود را از دست مي دهد درمان به موقع همراه با حمايتهاي خانوادگي عملكرد هاي رواني بيمار را حفظ كرده و در بازگشت توانايي هاي رواني او موثر مي باشد براي نمونه دانش آموزش كه مبتلا به اسكيزوفرنيا است ، بطور موقت انگيزه تحصيلي خود را از دست مي دهد و اشتغالات ذهني جديد او را وادار به انزواطلبي و رفتارهاي غير عادي مي نمايد كه با درمان به موقع بهبودي نسبي حاصل مي شود .

 

  × علت بيماري :

  اصولأ هر بيماري در اثر اختلال عملكرد طبيعي يك يا چند سيستم بدن بروز مي كند .

 

  × ارث :

  بيماري در كساني بيشتر ديده مي شود كه در اقوام درجه يك آنها يعني برادر ، خواهر ، پدر و مادر بيماري مشابه وجود دارد . اما اين به معني ابتلا حتمي كسي كه با فرد مبتلاء رابطه خوني دارد نيست .

 

  × صدمات زايماني

  صدماتي كه هنگام زايمان به سيستم اعصاب نوزاد مثل فشار بر جمجمه ، طولاني شدن مدت زايمان ، كم خوني مغز نوزاد ، اختلال تنفسي بعد از زايمان كه مغز نوزاد را با كمبود مهم اكسيژن مواجه مي سازد از عوامل مهم آسيب پذيري است .

 

  × عفونت هاي دوران حاملگي

  ابتلا زن آبستن به برخي از عفونتهاي ويروسي مي تواند جنين وي را مستعد به اين بيماري نمايد .

 

  × سوء تغذيه

  تغذيه نامناسب و ناكافي در ماههاي اول حاملگي مي تواند آسيب هاي جبران ناپذيري به اعصاب جنين وارد آورده و او را مستعد بيماري سازد .

 

  × فشارهاي روحي

  اگر عوامل فوق ، اعصاب فرد را مستعد كند ، فشارهاي رواني قادر است شروع بيماري را تسهيل نمايد .

 

  × علائم اسكيزوفرني :

  تشخيص بيماري اسكيزوفرنيا صرفأ از روي علائم انجام ميگردد و شناخت آنها و توجه بموقع در تشخيص زودرس حائز اهميت است .

  علائم بيماري بسيار متنوع و در بسياري از مواقع تفاوت هاي زيادي ميان افراد مبتلا به اين بيمار ديده مي شود.

 

 

  مهمترين علائم عبارتند از :

  1. اعتقادات غلط

  اعتقاد غلط افكاري هستند كه واقعيت ندارند و با توجيه ، نصيحت آوردن دليل نيز اصاح نمي شود بعنوان مثال بيمار فكر مي كند كه ديگران سعي در آزار و اذيت او دارند يا اينكه ديگران فكرش را ميخوانند و يا راديو و تاويزيون پيام خاص به وي منتقل مي كند .

  اين افكار به نام افكار هذياني خوانده مي شوند .

  افكار هذياني جز با درمان از بين نخواهند رفت.

  

  2. توهمات

  بيمار صدا يا صداهايي را مي شنود كه واقعيت ندارد احساس مي كند كه كسي يا كساني با او صحبت مي كنند ، صدائي را مي شنود كه به او دستور انجام كاري را مي دهد يا در برابر چشمان خود صحنه هايي را مي بيند بدون اينكه اين تصاوير وجود داشته باشند گاهي چيزهاي خيالي را مي بيند و يا بوهايي را حس مي كند كه ديگران حس نمي كنند .

 

  3. كناره گيري از اجتماع

  بيمار سعي مي كند كه به خانه اقوام و خويشان نرود اكثرأ در اتاق خود يا در منزل مي ماند . از رفتن به مدرسه يا كار خودداري مي كند و هنگاميكه ميهمان به منزل مي آيد نزد آنان نمي رود .

 

  4. انكار بيماري

  علي رغم تلاش اعضاء خانواده ، بيمار افكار و توهمات خيالي خود را انكار مي كند و از اجراي برنامه هاي درماني خودداري مي ورزد .

 

  5. فقدان انگيزه

  بيمار انگيزه لازم براي زندگي را از دست داده و نسبت به كار تحصيل و روابط اجتماعي بي تفاوت مي گيرد. نرفتن به سر كلاس غيبت از كار ، عدم انجام كارهاي منزل از جمله اين موارد هستند .

 

  6. اختلال خواب

  در بسياري از موارد بخصوص در مراحل ، اوليه بيداريهاي شبانه ، راه رفتن در اتاق و احتمالأ سيگار كشيدنهاي شبانه از علائم آن مي باشد.

  ممكن است تمايل بيشتري به خواب در روز پيدا كند و نظم طبيعي خواب مختل گردد .

  ادامه اين بي خوابي ها باعث تشديد و يا عود علائم بيماري مي گردد .

 

  7. اختلال هيجاني

  اختلال در واكنش هاي هيجاني به صورت گريه و خنده هاي بي مورد ، كرختي و بي حوصلگي ، عصبانيت و پرخاشگري از علائم شايعي است كه در اين بيماران ديده مي شود .

 

  8. عدم رعايت بهداشت فردي

  سر و وضع آشفته ، شانه نزدن موها ، حمام نرفتن ، عدم رسيدگي به نظافت لباسها بي توجهي به سر و وضع خود ، روي آوردن به مواد مخدر از علائم ديگر بيماري است .

 

  9. رفتارهاي عجيب و غريب

  گاهي بيماران وضعيتهاي خاصي به خود مي گيرند ، خيره شدن به يك نقطه ، با خود حرف زدن ، انجام كارهاي تكراري ، خود آزاري از ديگر رفتارهاي بيمار مي باشد .

 

  توجه به علائم فوق مي تواند ما را به تشخيص زودرس بيماري و يا عود علائم آن راهنمايي نموده و درمان به موقع را براي بيمار فراهم نمايد.

  لذا توصيه مي شود كه خانواده هاي بيماران دقت لازم به علائم فوق را داشته باشند .

  

  مقابله با يك بحران

  زماني كه يكي از اعضاي خانواده دچار اسكيزوفرنيا مي شود دير يا زود يك بحران جدي روي خواهد داد وقتي چنين چيزي اتفاق مي افتد، شما ُُمي توانيد دست به اقداماتي بزنيد كه از بروز مصيبت جلوگيري كرده و يا احتمال آنرا كاهش دهد كمال مطلوب اينست كه شما بتوانيد مانع بدتر شدن علائم سايكوز ( سايكوز به معني از دست دادن ارتباط با واقعيت است ) بشويد و بلافاصله فرد بيمار را حمايت كنيد بندرت اتفاق مي افتد كسي يك دفعه تمام كنترل افكار ، احساسات و رفتار خود را از دست بدهد . اعضاي خانواده يا دوستان نزديك فرد بيمار ، معمولأ متوجه انواع رفتارهايي كه باعث افزايش نگراني مي شود مانند كم خوابي ، تكرار اعمال تشريفاتي خاص ، سوءظن و بدبيني ، عصبانيت هاي غير قابل كنترل و غيره خواهند شد. در طي اين مراحل اوليه گاهي مي توان يك بحران تمام و كامل را دفع كرد، اغلب در اين موارد فرد بيمار داروي خود را قطع كرده است اگر شما در اين باره شك داريد ، سعي كنيد او را به دكتر رفتن تشويق كنيد ، اگر در اين كار موفق نمي شويد هر چه حال فرد بدتر باشد احتمال كمتري دارد كه به گفته شما عمل كند . شما بايد تلفني با پزشك تماس بگيريد و يا با يك مددكار اجتماعي مشورت كنيد . شما بايد ياد بگيريد به احساسات آني خود نيز توجه كنيد اگر واقعأ ترسيده ايد ، از ديگران هم كمك بخواهيد. بخاطر داشته باشيد اولين وظيفه شما اينست كه به بيمار كمك كنيد تا كنترل دوباره خود را بدست آورد. هيچ كاري نكنيد كه صحنه را بيشتر متشنج كند . لازم است بدانيد كه فرد بيمار احتمالأ از اينكه حس كرده كنترل افكار و احساسات خود را از دست داده ، وحشتزده شده است ، بعلاوه صداهايي كه مي شنود ، ممكن است تهديد كننده باشد در ذهن بيمار چنين مي گذرد كه پيام ها از سيم هاي برق فرستاده مي شوند . اتاق از بوهاي سمي پر شده ، مارها روي پنجره مي خزند.

  اين حقيقت را بپذيريد كه فرد بيمار در يك حالت غير عادي قرار دارد در اين شرايط غير عادي بيمار ممكن است به توهمات خود واكنش بيروني نشان دهد . بعنوان مثال براي از بين بردن مارها پنجره را بشكند لازم است كه شما آرامش خود را حفظ كنيد زمانيكه منتظر رسيدن كمك هستيد يا قبل از اينكه تصميم بگيريد ، بيمار خود را به بيمارستان ببريد .

  توصيه هاي زير مي تواند كمك كننده باشد:

  ¯ به خاطر بسپاريد كه شما نمي توانيد در مواقع شدت ناراحتي بيمارتان ، منطق و استدلال بياوريد .

  بيحوصلگي يا عصبانيت نشان ندهيد .

  ¯ تهديد نكنيد اين كار شما ممكن است بعنوان يك بازي قدرت تعبير شود و رفتار تهاجمي فرد را افزايش دهد .

  ¯ فرياد نزنيد اگر به نظر مي رسد بيمار بدحال به حرف شما گوش نمي دهد باين خاطر نيست كه گوشش خوب نمي شنود ، صداها ، يا افكار هذياني ، مزاحم فكر او مي شوند.

  ¯ انتقاد نكنيد انتقاد بجاي بهتر كردن كارها آنها را بدتر خواهد كرد .

  

  با ساير اعضاي خانواده درباره اينكه بهترين راهكارها كدامند ، يا اينكه چه كسي مقصر است بحث و دعوا نكنيد الان موقع ثابت كردن چيزي نيست .

  ¯ بيمار را تحريك نكنيد زيرا تحريك كردن باعث مي شود تا بيمار واكنش نشان دهد . نتايج اين كار مي تواند فاجعه آميز باشد.

  ¯ اگر بيمار نشسته باشد در جلوي او نايستيد ، بلكه خودتان هم بنشينيد .

  ¯ با تقاضاهايي كه خطرناك و غير منطقي نيستند موافقت كنيد . اين باعث مي شود فرد بيمار احساس كند تا اندازه اي كنترل دارد .

  ¯ راه خروج را نبنديد با وجود اين سعي كنيد بين بيمار و يك راه خروجي قرار بگيريد .

  ¯ عواملي كه باعث حواس پرتي مي شود را كم كنيد مثلأ تلويزيون و راديو را خاموش كنيد .

  ¯ به بيمار نشان دهيد كه حال او را مي فهميد .

  ¯ آرام ، محكم و ساده صحبت كنيد .

 

  اگر رفتار سايكوتيك با خشونت همراه باشد ، ديگر زماني براي بكار بردن تمام راهكارهاي فوق الذكر نيست پليس را بدون درنگ خبر كنيد به آنها بگوييد وابسته شما مبتلا به اسكيزوفرنياست . وضعيت كنوني خود را تشريح كنيد و بگوييد براي دريافت كمك پزشكي و منترل رفتار خشونت آميز خويشاوند خود ، نياز به كمك پليس داريد . از پليس بخواهيد كه از هيچ سلاحي استفاده نكند اگر تنها هستيد حتمأ كسي را خبر كنيد كه تا موقع آمدن پليس نزد شما بيايد و بماند با پزشكي كه مسئوليت درمان خويشاند شما را بعهده دارد هر چه زودتر درباره شرايطي كه پيش آمده مشورت كنيد.

  چون يك بحران اغلب بدون خبر مي آيد ، قبل از اينكه اتفاق بيفتد بايد تدابيري اتخاذ كنيد به پليس محل خود تلفن كنيد و اطلاع دهيد يك خويشاوند مبتلا به اسكيزوفرنيا داريد كه ممكن است گاه و بيگاه رفتارهاي عجيب و غريب از او سر بزند . بگذاريد از قبل دوستان و همسايگان شما بدانند كه در صورت وخيم شدن اوضاع شما ممكن است از آنها كمك بخواهيد بعد هم يك فهرست از نامها ، آدرسها و شماره تلفن هاي افراد آشنا در دسترس بگذاريد . اگر بحراني پيش بيايد شما آمادگي لازم را خواهيد داشت لازم نيست درباره بچه ها و ساير افراد خانواده نگران باشيد.

 

  يك عامل مهم وجود دارد ، مصرف مداوم دارو ، خطر عود و بحران احتمالي را به نحو قابل ملاحظه اي كاهش مي دهد .

  

  × چگونه با بيمار مبتلا به اسكيزوفرنيا رفتار نمائيم .

  

  بيشترين رفتارهاي مشكل آفرين بيماران مبتلا به اسكيزوفرنيا عبارت اند از :

  ¯ پرخاشگري

  ¯ هذيان گوئي

  ¯ توهمات

  ¯ انزواي اجتماعي

  ¯ اختلال خواب

  ¯ رفتارهاي غير عادي

  ¯ بدبيني

  ¯ مشكل در مصرف دارو

  در اينجا به برخي از رفتارهاي بيمار و نحوه سازگاري خانواده بيماران با آنها اشاره مي شود .

 

  × پرخاشگري

  به منظور پيشگيري از رفتارهاي پرخاشگرانه ، لازم است عواملي كه منجر به بروز پرخاشگري ، تشديد ، تداوم و تقويت آن مي گردد مشخص شوند . يعني بدانيم در چه موقع ؟ كجا ؟ و در مواجهه با چه عوامل دروني و بيروني

  ( دروني مثل توهمات ، هذيانها ، بيروني مثل افراد غريبه و آشنا و ... ) بيمار خشمگين مي شود .

  

  × در صورت بروز رفتار پرخاشگرانه در بيمار ، مي توانيد اقدامات زير را انجام دهيد .

  1. از نزديك شدن و دست زدن به او دوري كرد چون ممكن است باعث افزايش خشم و تحريك او شود .

  2. سعي كنيد كه بيمار را درك كنيد و به او فرصت دهيد تا حتي الامكان با صحبت كردن مشكل خود را بيان كند ، مي توانيد بپرسيد ” آيا چيزي شما را عصباني كرده است “ يا ” حالتان خوب نيست “ . اين جملات به بيمار اجازه ميدهد تا با صحبت كردن خود را تخليه كند .

  3. با بيمار طوري صحبت كنيد كه به او نشان دهيد كه مورد پذيرش شما هست ، مثلأ ” من نگران شما هستم ” يا “ من مايلم مشكل شما را گوش كنم “ يا ” حتمأ اتفاق ناگواري شما را ناراحت كرده است “ . بايد به بيمار نشان دهيد كه او را دوست داريد و درصدد كمك به او هستيد . كساني كه تحمل كمتري دارند بهتر است با بيمار روبرو نشوند . چون عصبانيت آنها ، شعله خشم بيمار را بيشتر مي كند . بهتر است كساني با او روبرو شوند كه بيشتر مورد اعتماد او هستند .

  4. در موقع پرخاشگري تنها به استقبال بيمار نرويد ، معمولأ بيمار وقتي در مقابل چند نفر قرار ميگيرد ترجيح مي دهد تسليم شود .

  5. اگر بيمار شروع به گريه مي كند اجازه دهيد تا گريه كند ، چون باعث مي شود كه احساساتش تخليه شود .

  6. هيچ وقت نبايد بيمار مبتلا به اسكيزوفرنيا را تحقير كرد ، چون حساسيت زيادي به اين رفتار دارد .

  7. وسايل خطرناك را بايد از دسترس بيمار دور كرد .

  8. چنانچه هر دو شما خشمگين هستيد و مي ترسيد كنترل خود را از دست بدهيد بهترين كار براي پيشگيري از صدمه ، دور شدن از يكديگر است .

  9. آرامش خود را حفظ نمائيد و واضح صحبت كنيد .

 

 

  × چگونه به بيمار براي ” مراقبت از خود “ كمك كنيم ؟

  1. بيمار را تشويق كنيد تا فعاليتهاي روزانه زندگي را در حد توان خود انجام دهد . مثلأ براي نظارت ، از او خواسته شود كه صابون را بياوريد و در عوض كردن لباس كمك نمايد. به محض پاسخ مثبت و همكاري بيمار ، او را تشويق كنيد .

  2. كارهاي مستقل بيمار را شناسايي كنيد و تشويق نمائيد . مثلأ هر موقع بيمار نظارت شخصي را رعايت كرد او را تشويق نمائيد. چون با انجام اين كار به مرور رفتارهاي بيشتري را در بيمار ايجاد خواهيد نمود .

  3. اگر بيمار به دليل سوءظن و ترس از مسموم شدن از خوردن غذا امتناع مي ورزد، سعي كنيد ابتدا خودتان از غذا مقداري بخوريد تا ظن او برطرف ويا كم شود . در موارد شديدتر بهتر است از غذاهاي كنسرو شده استفاده كنيد .

 

  × چگونه به بيماري كه دچار ” اختلال خواب “ است كمك كنيم ؟

  1. حتي المقدور از خوابيدن بيمار در طول روز ممانعت بعمل آوريد .

  2. برنامه اي منظم براي فعاليت هاي بدني ، مثل ورزش براي بيمار در نظر گرفته شود. اين كار ياعث بهبود خواب شبانه ميشود .

  3. مصرف نوشيدنيهاي كافئين دار از قبيل چاي ، قهوه بخصوص هنگام عصر و شب محدود شود .

  4. استفاده از نوشيدنيهاي گرم و غير محرك ـ غذاي سبك ـ مختصر و حمام كردن بيش از خواب مفيد است.

  5. محيط خواب بيمار حتي المقدور آرام باشد و چراغ خواب كم نوري برايش روشن شود تا از ترس او كاسته شود .

  

  × چگونه به بيمار در خوردن دارو كمك كنيم ؟

  خانواده و اقوام بيماران اغلب با مقاومت بيمار نسبت به مصرف دارو و مشاركت در ساير اقدامات درماني مواجه مي شوند. ممكن است عدم همكاري بيمار به خشم و سر شكستگي خانواده منجر شود .

  در چنين وضعيتي، قدم اول تأمل و تفكر در اين باره است كه چرا چنين رفتاري از بيمار سر مي زند :

  ¯

  1. او نمي خواهد بيماري خود را قبول كند ، مشابه اولين عكس العمل انسان در مقابل هر چيز ناخوشايندي مثل مرگ يك عزيز ، وجود بيماري را انكار ميكند .

  2. او از داغ ننگي كه جامعه به بيماري رواني ميزند بسيار آزرده است و آينده را درد آلود مي بيند .

  3. پذيرش دارو به معني درمان براي مدتي طولاني است .

  4. اثرات جانبي داروها ناراحت كننده است .

  5. خوردن دارو به معني پذيرش بيماري رواني است .

  6. مصرف دارو باعث تخفيف علائم مي شود و بيماري به محدوديتهاي خويش آگاه مي شود ، اين موضوع او را ناراحت مي كند زيرا بعضي از بيماران مايل هستند در آن قدرت و هيجان ناشي از بيماري باقي بمانند. بهر حال وادار كردن بيمار به استفاده از دارو كار آساني نيست . او بايد بداند كه از او انتظار همكاري مي رود . بهتر است هر اقدامي كه براي بهبودي خود انجام ميدهد مورد تشويق قرار گيرد .

  ناموفقيتها و اشتباهات را به رخ او نكشيد . يادآوري يك دوره درماني موفق در گذشته احتمالأ او را به مصرف دارو ترغيب خواهد كرد . ارتباط دادن خاطره هاي ناگوار از قبيل هيجان شديد، كتك كاري ، زنداني شدن ، يا بستري شدن در بيمارستان در زماني كه از مصرف دارو سرباز ميزند يا ناقص مصرف مي كند ، مي تواند وي را متقاعد مند كه دارو برايش مفيد است .

  7. دلسردي يا ترديد نسبت به كارايي داروهاي روانپزشكي به خود راه ندهيدا زيرا احتمال دارد افكار شما به بيمار منتقل شود و اثر منفي بر جاي گذارد .

 

  × براي مصرف مرتب دارو توسط بيمار چه كار مي شود كرد ؟

  به دقت به سخنان بيمار گوش دهيد :

  بسيار مهم است كه خانواده به اظهارات ، ترس و ناراحتي بيمار در رابطه با مصرف دارو به دقت گوش داده و به شكايت هاي او توجه كند. به عنوان مثال مهم است كه خانواده ناراحتي هاي ناشي از عوارض جانبي دارو را مورد تصديق قرار دهد .

  × رنج و ناراحتي بيمار را مهم تلقي كنيد:

  ناراحتي را دست كم نگيريد ، در عوض به او يادآوري كنيد كه تأثير مفيد دارو بيشتر از عوارض ايجاد شده است. براي تسكين آن ناراحتي مي توان بعضي كارها را انجام داد، پيشنهادهايي چون آشاميدن آب و مايعات بيشتر براي خشكي دهان يا مكيدن يخ براي حالت تهوع يا استراحت هنگام خواب آلودگي و استفاده از عينك آفتابي براي حساسيت به نور آفتاب موثرند .

  

  × آموزش بيمار :

  به بيمار كمك كنيد تا در حد ظرفيت و توان خويش در مورد مصرف يا مصرف دارو اطلاعاتي كسب كند ، اثرات مفيد آن را بداند و عوارض ناشي از خودداري از مصرف يا مصرف نامرتب را هم فرا گيرد. دانستن عوارض جانبي و چگونگي تعديل و تسكين آنها نيز براي بيمار ضروري است .

 

  × انتخاب داروي مناسب :

  چنانچه بيمار به هر دليلي داروئي را به ديگري ترجيح مي دهد تشويق كنيد و اين مطلب را با پزشك بيمار در ميان بگذاريد تا پاسخ مطلوبي از درمان بگيريد .

  انتخاب روش ساده براي مصرف دارو :

  كمك كنيد بيمار با روشي ساده ساعت مصرف دارويي خود را بخاطر بسپارد .گاهي بقدري حواسش پرت ميشود كه فراموش مي كند ، دارو را بخورد ، در اين صورت به او ايراد نگيريد فقط كمكش كنيد تا به يادآورد. مي توانيد برگه روزانه برايش طراحي كنيد يا تمام قرصهاي مورد مصرف روزانه را در جعبه اي كوچك قرار دهيد يا زمان مصرف دارو را هر روز در ساعت معيني ( قبل يا بعد از غذا ) مشخص كنيد بايد بدانيد كدام روش علمي تر است .

 

  × حمايت و ثبات :

  در برابر همكاري بيمار با درمان بايد او را تحسين كرد ، استفاده صحيح و مرتب از دارو ممكن است تغيير بزرگي در زندگي بيمار ايجاد كند ، كه نشانگر ارزش پيگيري خانواده است . اگر دارو درماني موجب بهبودي چشمگير بيمار شود مي توان براي ديگر خانواده ها هم آنرا سرمشق قرار داد و پيروي از دارو درماني مرتب را شرط زندگي بيمار در كنار خانواده معرفي كرد .

  نكته مهمي كه خانواده ها و مراقبان بيمار بايد مورد توجه قرار دهندة آموختن صبر است . خانواده و بيمار هر دو بهتر است توجه به پيشرفتي كنند كه با گامهاي كوچك برداشته اند .

  ¯

  اختلالات دو قطبي از بيماريهاي شايع خلقي است كه موجب تغييرات گسترده بصورت افسردگي و سرخوشي بطور متناوب ظاهر مي شود .

  علائم بيماري در دوران افسردگي

  1. اختلال در خواب بصورت پرخوابي يا كم خوابي .

  2. اختلال در اشتها بصورت پراشتهايي يا كاهش اشتها .

  3. كاهش انگيزه زندگي .

  4. خستگي زودرس و عدم توانايي انجام كارها .

  5. كاهش ميل جنسي .

  6. تهديد و اقدام به خودكشي .

  7. و بالاخره هنگام شدت فاز افسردگي توهم و هذيان نيز ديده مي شود .

 

    

 

 

  علائم بيماري در دوران سرخوشي

 

  1. خلق بالا و تحريك پذير .

  2. اعتماد به نفس بالا و احساس بزرگ منشي .

  3. افزايش انرژي و فعاليت بيش از حد .

  4. رفتارهاي نامناسب جنسي و افزايش ميل جنسي .

  5. رفتارهاي نامناسب اجتماعي مثل رانندگي خطرناك و غيره .

  6. و در هنگام شدت يافتن علائم وجود هذيان و توهم .

 

  1 % افراد جامعه به اين بيماري مبتلا مي شوند ، ميزان ابتلا بين زنان بيشتر از مردان است . متوسط سن ابتلا 30 سالگي است .

 

  

    

  درمـان

  

  استفاده از داروهاي تنظيم كننده خلق مثل ليتيوم ، كاربامازپين و والپرات سديم و در مواردي استفاده از ECT ( شوك الكتريكي ) .

  و بالاخره استفاده ار درمانهاي غير دارويي مثل رفتار درماني ، خانواده درماني و گروه درماني .

 

  مراقبين بيمار بايستي به خاطر داشته باشند :

  1. بيمار را پس از دوران حاد بيماري به انجام فعاليتهاي گروهي و اجتماعي تشويق نمايند .

  2. از سرزنش كردن بيمار بپرهيزند .

  3. مشاركت دادن بيمار در انجام امور منزل .

  4. خودداري از بحث و جدل در مورد عقايد و نظرات بيمار .

  5. نظارت بر مصرف دقيق و به موقع دارو .

  6. توجه به دور ساختن وسايل برنده و تيز از دسترس بيمار به هنگام عود بيماري .

 

     

  7. توجه به عوارض جانبي داروها مثل خواب آلودگي ، اشكال در بلع ، سرگيجه و غيره .

  8. احتياط در مورد تغييرات در زندگي بيمار مثل تغيير در محل زندگي ، كار يا ازدواج .

 

  با مشاهده هر يك از علائم زير بايستي مراقب بازگشت بيماري باشيم .

  1. كم خوابي يا بي خوابي .

  2. اضطراب و بيقراري .

  3. عصبانيت و تحريك پذيري .

  4. عدم حضور در محل كار و يا گوشه گيري .

 

 

              

    عواملي كه موجب بازگشت بيماري مي شود .

  1. قطع دارو يا مصرف نامرتب آن .

  2. مواجهه با استرس و فشار رواني .

  3. وجود اختلافات خانوادگي و هيجانات زياد.

  4. مصرف مواد مخدر .

 

 

  بيماري دو قطبي از جمله بيماريهايست كه كنترل و درمان آن نياز مبرم به همكاري بيمار و خانواده دارد . پس از كنترل علائم ميتوان با نظر پزشك از ميزان داروها كاست اما بدون تجويز پزشك نبايستي اقدام به قطع درمان گردد .

 

  تهيه و تنظيم : فرزانه صميمي

آيا بيماري هاي رواني مايه شرمساري هستند؟

 

  ☺ مقدمه : در پژوهشهاي متعددي ثابت شده است كه مهمترين مانع در رساندن خدمات سلامت روان به مردم، ترس آنها از انگ خوردن يا برچسب خوردن است.

  ☺ انگ چيست ؟

  انگ مجموعه اي منفي از نگرشها، تفكر، بازخورد، پيش داوري درباره يك شخص، گروه، جامعه يا ملت است. مثلا اهالي فلان شهر خسيس هستند، اهالي فلان قوم، ابله هستند... انگ سبب مي شود ما از چيزي بترسيم، آنرا طرد يا انكار كنيم و يا خجالت بكشيم و شرمنده شويم. مثل سرطان، سل، جذام، اعتياد، ايدز، ناباروي. لازم نيست انگ هميشه در مورد بيماري ها بوده بلكه مي تواند حتي درباره مسايل اجتماعي نيز باشد، مثلا طلاق، بعضي مشاغل (مرده شوي، خدمتكار، فراش مدرسه و ...) و شرايطي چون بيوه بودن، استفاده از سمعك، عصا، صندلي چرخ دار، چاقي، لاغري، كوتاهي قد، بلند قدي، لهجه اي خاص، يا رنگين پوست بودن كه مي توانند مصداقهايي از انگ خوردن باشند.

  ☺ انگ چه مشكلاتي در زمينه سلامت روان ايجاد مي كند؟

  اگر بپذيريم كه روان هم مانند جسم بيمار مي شود و بيماريهاي رواني نيز قابل درمان هستند، پذيرش و تحمل ما در اين زمينه بالا خواهد رفت. يادمان باشد كه از هر 5 نفر ايراني، يك نفر از مشكلات سلامت روان رنج مي برد. معني ديگر اين جمله آن است كه اگر ميانگين خانوار را 5 نفر فرض كنيم، در هر خانواده يك نفر نيازمند دريافت خدمات روان پزشكي و روانشناختي است.

  ☺ مشكلاتي كه بخاطر انگ پيش مي آيند عبارتند از:

  عدم مراجعه به موقع به روان پزشك

  كاهش همكاري با پزشك معالج

  ☺ تاثيرات اجتماعي انگ:

  برخورد خانواده ها: تجربه كاركنان بخش روانپزشكي در بيمارستانها نشان داده است بيماران رواني كمتر در ملاقات ها گل دريافت مي كنند در حالي كه بيماران جسمي در هر ملاقات چندين دسته گل دريافت مي كنند. آيا اين يك تبعيض بزرگ بين بيماران جسمي ورواني نيست؟

  ايجاد مشكل در ازدواج: بيماران رواني، براي ازدواج و تشكيل خانواده نيز دچار مشكل مي باشند و كمتر كسي به خاطر انگ بيماري رواني، حاضر به ازدواج با آنها مي شود.

  اشكال تراشي در استخدام آنها: تحقيقات نشان مي دهند اكثر بيماران، بيشتر حاضرند در مصاحبه استخدامي بجاي اشاره به سوابق بستري در بيمارستان روانپزشكي، به داشتن سابقه محكوميت در زندان اشاره كنند.

  سنگ اندازي مسئولين بهداشتي براي تاسيس بخش روانپزشكي در بيمارستانهاي عمومي

 

  ☺ چه بايد كرد؟

  همه بايد دست به دست هم داده و براي بهبود وضعيت اين بيماران تلاش كنيم.

  خود ابرازي: اشكالي ندارد اگر افرادبزرگي كه دچار بيماري هستند، آن را اعلام كنند، مثلا يك نويسنده يا شاعر بزرگ به بيماري يا اختلال رواني خود اشاره كند.

  استفاده از هنر براي شناساندن اين نوع بيماريها به مردم: فيلم ذهن زيبا با شركت راسل كورو و فيلم اوتيسم با بازي زيباي داستين هافمن و ......

  نظارت دائمي مردم و متخصصان بر نمايشهاي صدا و سيما: با ديدن توهين به بيماران رواني در فيلمها و سريالها، فورا با شماره 162 تماس گرفته و اعتراض خود را ابراز كنيم.

  مراقب زبان خود باشيم تا با استفاده نامناسب از كلماتي مانند ديوانه و رواني و تيمارستان يا دارالمجانين ناخواسته باعث رنجش بيماران نشويم.

  هيچ يك از ما براي يك بيمار سرطاني يا جذامي لطيفه نمي سازيم و نمي گوييم، پس چرا بايد براي بيمار رواني و كادر بيمارستان رواني لطيفه ساخت و به آن خنديد؟

 

 

  نويسنده: دكتر سيد مهدي حسن زاده با همكاري نرگس عليرضايي

 

اختلال تجزيه هويت(هويت پريشي)، كه اختلال شخصيت چندگانه نيز ناميده مي شود ، عبارت است از وجود دو يا چند هويت يا شخصيت متمايز كه به تناوب رفتار را كنترل مي كنند.معمولا هر شخصيت نام و سن و مجموعه خاصي از خاطرات و رفتارهاي ويژه ي خود دارد.در اغلب موارد يك هويت اصلي با نام واقعي شخص وجود دارد كه منفعل ، وابسته و افسرده است.هويتهاي جانشين نوعا داراي ويژگيهايي هستند كه با هويت اصلي تعارض دارند: مثلا خصمانه ، كنترل كننده ،  و خود ويرانگرند.در بعضي موارد ، اين شخصيتها ممكن است حتي در ويژگيهايي مثل دستخط ، استعدادهاي هنري و ورزشي ، و آشنايي به زبان خارجي با هم تفاوت داشته باشند.هويت اصلي معمولا از تجربه هاي هويتهاي ديگر آگاهي ندارد.دوره هايي از يادزدودگي بدون علت ، از قبيل زوال حافظه براي چند ساعت يا چند روز در هفته ، مي تواند نشانه ي وجود اختلال تجزيه ي هويت باشد.

 يكي از مشهورترين موارد شخصيت چند گانه ، كريس سايزمور (chris sizemore) است كه شخصيتهاي  مختلف وي _ايو وايت ، ايو بلك،و جين _ در فيلم سه چره ي ايو به تصوير كشيده شده است و بعدها به تفصيل در  زندگي نامه ي وي تحت عنوان "من ايو هستم" توصيف شده است.

 نمونه ي ديگري از شخصيت چند گانه كه به تفصيل بررسي شده ، مورد پسر17 ساله اس به نام يونا((jonah است كه به خاطر سر دردهاي شديد ، كه غالبا فراموشي در پي داشت ، در بيمارستان بستري شده بود.كاركنان بيمارستان متوجه شدند كه در روزهاي مختلف تغييرات چشمگيري در شخصيت وي پديد مي آيد ، و روانپزشك مسئول نيز سه هويت فرعي مجزا در وي تشخيص داد.ساختارهاي شخصيتي نسبتا پايداري كه در وي ظاهر مي شد به شرح زير است:

يونا:شخصيت اصلي . خجالتي ، گوشه گير ، مودب ، و بسيار سنتي.او "مبادي آداب" معرفي شده است.گاهي در جريان مصاحبه هراسان و دستپاچه مي شود.يونا از وجود شخصيتهاي ديگر اطلاعي ندارد.

سامي:خاطراتش بسيار كامل و دست نخورده است.مي تواند با يونا همزيستي داشته باشد ، يا يونا را كنار بگذارد و جانشين او شود.مدعي است كه هر زمان يونا به مشاوره ي حقوقي نيازمند باشد يا دچار دردسر شود براي كمك به او آماده است.او "ميانجي" معرفي شده است.سامي پديدار شدنش را در سن 6 سالگي به ياد مي آورد .در آن زمان مادر يونا ناپدري او را با چاقو زخمي كرد و سامي از والدين خود خواست كه ديگر در مقابل كودكان با هم دعوا نكنند.

كينگ يانگ:او هنگامي كه يونا شش يا هفت ساله بود ظاهر شد تا هويت جنسي يونا را تثبيت كند، چون مادر يونا گاهي در خانه لباس دخترانه به او مي پوشانيد و خودش در مدرسه اسم دخترها و پسرها را با هم اشتباه مي كرد.از آن به بعد كينگ يانگ مواظب علايق جنسي يونا بوده ، و به همين دليل نيز "عاشق پيشه" معرفي شده است.او به طور مبهمي از وجود ساير شخصيتها آگاه است.

يوسف عبدالله:شخصي بي عاطفه،پرخاشگر و تندخوست.در برابر درد، بسيار مقاوم است.وظيفه دارد از يونا مواظبت و مراقبت كند و به همين سبب وي "جنگجو" معرفي شده است.يوسف در سن 9 يا 10 سالگي ظاهر شد ، همان زمان كهگروهي پسربچه ي سفيدپوست يونا را بدون هيچ دليلي كتك زدند.يونا درمانده شده بود ، كه يوسف فرا رسيد و كينه توزانه با مهاجمان جنگيد.او نيز آگاهي مبهمي از ساير شخصيتها دارد.

اين چهار شخصيت در تمام شاخصهايي كه با موضوعهاي هيجاني سر و كار داشت، كاملا با هم متفاوت بودند، اما در آزمونهايي كه چندان ارتباطي با هيجان يا تعارضهاي شخصي نداشت ، مثل آزمون هوش يا آزمون واژگان ، نمره هاي كم و بيش يكساني داشتند.

اختلال تجزيه هويت حاكي از ناتواني در يكپارچه سازي جنبه هاي گوناگون هويت ، حافظه و هشياري است.تجزيه ي هشياري چنان كامل است كه گويي چند شخصيت مختلف در يك بدن زندگي مي كنند.ناظران گزارش كرده اند كه تغيير از شخصيتي به شخصيت ديگر غالبا با تغييرات ظريفي در وضع اندامي و لحن صدا همراه است.شخصيت جديد به طرز متفاوتي حرف مي زند ، راه مي رود و سر و دست تكان مي دهد.حتي ممكن است تغييراتي در فرايندهاي فيزيولوژيايي را از قبيل فشار خون و فعاليت مغزي صورت پذيرد.

 

 

اختلالات شخصیتی

Personality Disorder

راهنمایی برای عموم مردم
"بیماری جسمی و بهداشت روان"

بيماري وسواسي جبري

مشكل خواب

افسردگی

Depression

دارو های ضد افسردگی

 

Antidepressants 

ا ین برشور برای افرادی که می خواهند درباره داروهای ضد افسردگی بدانند تهیه شده است و در مورد چگونگی عملکرد داروها، اثر دارو ها، عوارض جانبی و درمانهای غیرداروئی اطلاعاتی می دهد.چنانچه پاسخ سوالات خود را در این پمفلت نیافتید در انتها منابعی دیگری را برای اطلاعات بیشتر معرفی خواهیم کرد.در مواردیکه  عقاید متفاوتی درباره اثر بخشی داروهای ضد افسردگی، عوارض ناشی از قطع ناگهانی  دارو، و مقایسه درمان دارویی با سایر درمانهای غیر داروئی وجود دارد ،ما منابعی جهت اخذ اطلاعات بيشتر معرفی كرده ايم كه می توانيد به آنها رجوع كنيد.در حال حاضر دستیابی به این منابع از طریق اینترنت و رایگان می باشد

دارو های ضد افسردگی

تری سیکلیک ها (Tricyclics)
ام -اِی -اُ- آی-ز ) مونو- آمینو اُکسیداز)  (MAOI)
اس- اس- ار- آی- ز) سلکتیو- سروتونین- ری آپ تِیک -اینهیبیتورز)  (SSRIs)
اس- ان- ار- آی- ز )  سروتونین و نورآدرنالین- ری آپ تِیک -اینهیبیتورز) (SNRIs)

دارو های ضد افسردگی چگونه تاثیر می کنند؟

جواب قطعی برای این سوال وجود ندارد، اما به نظر میرسد که دارو های ضد افسردگی فعالیت بعضی از مواد شیمیایی مغز به نام نوروترانسمیترها را افزایش می دهند.در  افسردگی غالباً سروتونین و نورآدرنالین که هر دو جز نوروترانسمیتر ها هستند ، دچار اختلال می شوند

دارو های ضد افسردگی در چه مواردی تجویز می شوند؟

افسردگی متوسط و شدید لازم به ذکر است که معمولا برای افسردگی خفیف دارو تجویز نمی شود-
 اضطراب شدید و حملات پانیک-

اختلالات وسواسی- جبری-
دردهای مزمن-
اختلالات تغذیه ای (Eating Disorders)-
اختلال استرسی پس ازسانحه-
.اگر نمی دانید چرا دارو ضد افسردگی برای شما تجویز شده، از پزشک خود بپرسید

داروهای ضد افسردگی تا چه حد موثر هستند؟

بعداز3 ماه درمان 50 تا 65  درصد افراد بهبودی چشمگیر پیدا می کنند, در حالیکه این درصد  برای افرادیکه دارونما(پلاسبو) استفاده کنند 25تا 30 میباشد.این نکته که بعضی افراد با دارونما بهتر میشوند شاید جالب به نظربرسد، ولی لازم است بدانید که این اثر مشابه اثری است که مسکن ها میتوانند روی احساس ما داشته باشند. از طرف دیگر هر داروئی  که ما استفاده می کنیم، مقداری از اثر خود را مدیون داشتن نام دارو بر خود دارا می باشد، به این معنی که افراد گاهی صرف اینکه فکر می کنند دارو استفاده می کنند احساس بهتری پیدا می کنند 

آیا داروهای ضد افسردگی جدید بهتر از داروهای ضد افسردگی قدیمی هستند؟

بله ونه. داروهای ضد افسردگی قدیمی تر(تری سیکلیک ها) به همان اندازه داروهای جدید موثر می باشند، اما داروهای جدید اثرات جانبی کمتری دارند.یک نکته مهم این هست که اگر فردی تعداد زیادی از این دارو را یکباره استفاده کند (به طور اتفاقی یا به منظور خودکشی) ،چندان خطرناک نیستند

چه نوع دارو ضد افسردگی به من توصیه شده است؟

در انتهای این پمفلت فهرستی از تمامی داروهای ضد افسردگی ؛ نام تجاری آنها و نوع آنها داده شده است

آیا داروهای ضد افسردگی عوارض جانبی دارند؟

بله ،پزشک شما در این زمینه شما را راهنمائی می نماید ودرعین حال لازم هست که شما وی را از هرگونه بیماری دیگرخودتان آگاه سازید.در زیر فهرستی از عوارض جانبی داروهای ضد افسردگی مختلف  آورده شده

 

تری سیکلیک ها

خشکی دهان ، لرزش خفیف، طپش قلب، یبوست، خوابی آلودگی و افزایش وزن از عوارض شایع این دسته داروها می باشند.در افراد سالخورده عوارض دیگری مانند گیجی،کندی در شروع وتوقف جریان ادرار،افت فشارخون وگاهاً ازدست دادن تعادل وافتادن، ممکن است اتفاق بیفتد.اگر بیماری قلبی دارید بهتر هست از این گروه                    ضد افسردگی ها استفاده نکنید
مردها ممکن هست دچار اختلالاتی در نعوظ ویا انزال دیررس شوند.  استفاده یکباره تعداد زیادی از این دارو (به منظور خودکشی) می تواند بسیار خطرناک باشد

 

اس-اس-آر-آیز SSRIs
در طی دو هفته اول  ممکن است، احساس تهوع و اضطراب بیشتری  کنید. بعضی از این داروها می توانند باعث سوء هاضمه بشوند ولی اگر همراه غذا میل شود این مسئله برطرف خواهد شد.از عوارض جانبی دیگر این گروه می توان ،ایجاد اختلال در عملکرد جنسی را نام برد. مواردی از پرخاشگری نیزگزارش شده که البته این تعداد زیاد نمی باشد
آگاهی داشتن  از عوارض جانبی  این داروها  ممکن هست نگران کننده باشد، خصوصاً اینکه بروشور همراه دارو، حتی عوارض جانبی بیشتری را ذکر میکند که ممکن است به نگرانی  شما بیا فزاید .اما بیشتر افراد ،دچارهیچ عوارض جانبی نمی شوند ویا شکل  خفیفی از عوارض جانبی  را تجربه میکنند.عوارض جانبی غالباً درعرض چند هفته برطرف خواهد شد. اما داشتن لیست آنها مهم است چون درصورتیکه دچار عوارض جانبی بشوید متوجه آن خواهید شد و می توانید با پزشک خود مشورت کنید
عوارض جانبی جدی مانند ، اختلال جریان ادرار،گیجی، فراموشی و ازدست دادن تعادل وافتادن، در افراد جوان و میان سال به ندرت اتفاق می افتد. داشتن افکار خودکشی یا خودآزاری در افرادی که افسرده هستند امر شایعی      می باشد،درصورت  داشتن این افکاربا پزشک خود صحبت کنید. این افکار به محض بهتر شدن افسردگی، برطرف خواهد شد

   اس-ان -آر-آیز SNRIs  
عوارض جانبی آنها مشابه با اس-اس-آر-آیزها بوده ولی ونلافاكسين¹  برای كسانی كه مشكل جدی قلبی دارند، تجويز نمی ‌شود. اين دارو ممكن است باعث افزايش فشارخون  شود بنابراين فشارخون بايد اندازه گيری شود

مونو آمینو اکسیداز اینهابیتور(MAOIs)  
اين نوع ضد‌افسردگی ها  اين روزها بندرت تجویز می ‌شوند.اگراین دسته داروها، همراه با غذاهایی که  حاوی ماده‌ای موسوم به تيرامين هستند مصرف شوند، می ‌توانند باعث افزایش فشارخون شوند. اگر نیاز به  مصرف آنها داشته باشيد دكترتان ليست غذاهایی را كه بايد پرهيز كنيد ، به شما می ‌دهد

ـ در مورد رانندگی يا كار با ماشين آلات چطور؟

برخی ضد‌افسردگی ‌ها باعث خواب آلودگی شده و واكنش‌های شما را كند می ‌سازند(داروهای قديمی ‌تر احتمالا  بیشتراين اثر را دارند)اما، برخی از آنها می ‌توانند هنگام رانندگی هم تجويز شوند. ولی بخاطر داشته باشيد كه  افسردگی به خودی خود  در تمركز شما اختلال ايجاد می ‌كند و می تواند  باعث افزایش ریسک تصادف ‌شود.اگر  ترديد دارید، قبل ازاقدام به  رانندگی وضعیت خود را با دکترتان در ميان بگذاريد و نظرش را جویا شوید

ـ آيا ضد‌افسردگی ‌ها اعتياد آورند؟

داروهای ضد افسردگی باعث ایجاد اعتيادی كه افراد  با مصرف آرام بخش ها، الكل يا نيكوتين پیدا میکنند،      نمی شوند
ـ زیرا كه با گذشت زمان نيازی به افزايش دوز مصرفی (برای رسيدن به همان اثرقبلی) نداريد
ـ زیرا با قطع آنها میل به مصرف مجدد آنها نخواهيد داشت

 هرچند دراین مورد  هنوز بايد بحث و تحقیق شود،  زیرا عليرغم نداشتن علائم اعتياد، تا يك سوم افرادی كه اس- اس-آر-آیزها واس-ان- آر-آیزها را قطع كرده‌اند علائم سندرم قطع را داشته‌اند. اين موارد عبارتست از

ـ احساس ناراحتی در معده
 ـ علائم شبيه سرماخوردگی
ـ اضطراب
 ـ گيجی-
  در شب (vivid)روياهای زنده
 ـ احساساتی در بدن كه شبيه شوك الكتريكی است.در صورت نیاز به توضیح بیشتر ،به منابعی که در انتها آورده شده ، مراجعه کنید

در اكثر افراد اين علائم فوق ملايم است، ولی برای عده كمی از افراد می ‌تواند  شديد باشد. اين علائم عمدتاً   با  مصرف پَروگزتين با نام تجارتی سروگزات وونلافاكسين با نام تجارتی افکسور رخ می ‌دهد. برای جلوگیری از این موضوع , معمولاً كاهش تدریجی  دوز ضد‌افسردگی ها قبل از  قطع ناگهانی آنها توصیه می شود

 عده‌ای گزارش كرده‌اند كه بعد از مصرف اس- اس- ار- آیز ها برای چند ماه، وقطع آن ،  احساس کرده اند که به دارومعتاد   شده‌اند، اما بيشتر دكترها معتقدند ‌ كه اين  علائم در واقع به علت  بازگشت افسردگی است و نه به علت اعتیاد  به مصرف ضد افسردگی ها.كميته ايمنی داروها در بريتانيا مدارك موجود را در سال 2004 مرور كرده و نتيجه گرفته كه بر طبق معيارهای  بين المللی،هیچ گونه  شواهدی دال بر اينكه مصرف اس- اس- ار- آیز ها  و  ضد‌افسردگی های مرتبط،  باعث  وابستگی شديد يا بروز  سندروم وابستگی  شوند  وجود ندارد

ـ ضد افسردگی های اس-اس-آر-آیز، تمايلات به خودكشی و جوانان

شواهدی از افزايش افکار خودكشی (و نه الزاماً اقدام به خود کشی) و عوارض جانبی ديگر در  جوانان مصرف كننده ضد‌افسردگی ها  ديده شده است. بنابراين مصرف اس- اس- ار- آیز  ها  در نوجوانان زير 18 سال مجاز نيست. هرچند، بر طبق دستورالعمل  موسسه  نایس² مصرف  فلوگزتين كه يك اس- اس- ار- آیزاست در افراد زير هيجده سال ، منعی ندارد.
 شواهدی  دال بر افزايش افکار خودكشی و یا خودآزاری در افراد بالای 18 سال که ضد افسردگی ها  را مصرف می کنند، ديده نشده است.اما از آنجايی كه  جوانان بيشتر از  بزرگسالان  دست به خودكشی می ‌زنند، بنابراين اگراین گروه مصرف کننده ضد افسردگی ها هستند، بايد بيشتر مراقب آنها بود

ـ در مورد بارداری چطور؟

همواره بهتر است از مصرف دارو  در دوران بارداری، به ويژه در سه ماهه نخست،  حتی المقدور اجتناب شود. اخيراً، شواهدی از افزايش نقص‌ مادرزادی و معلوليت در كودكان مادرانی كه در طی اين زمان از  داروی ضد افسردگی استفاده كرده‌اند مشاهده شده است. هر چند برخی مادران مجبور به مصرف  داروهای ضدافسردگی در طی دوران بارداری هستند، در این موارد باید مضرات و منافع مصرف دارو برای مادر و نوزاد به دقت  توسط پزشک بررسی شود و سپس در مورد  ادامه مصرف یا قطع مصرف تصمیم گیری شود. شواهدی وجود دارد كه كودكان مادران مصرف كننده ضد افسردگی ها، بعد از تولد ممکن است با  علائم سندرم قطع مواجه شوند.احتمال وقوع این حالت  در صورتی كه پَروگزتين   مصرف شده باشد متحمل تر به نظر می ‌رسد.در حال حاضر توصیه شده است که در طی دوران حاملگی بهتر است از درمان های جایگزین استفاده گردد

ـ در مورد شيردهی چطور؟

احساس افسردگی پس اززایمان در مادران بسیار شایع میباشد( این حالت  افسردگی پس اززایمان نامیده میشود).این حالت معمولاً با مشاوره و حمایت  از مادر بهبود میابد.اگر افسردگی پس اززایمان  شدید باشد، به نوعی که مادر قادر به شیردهی و مراقبت از نوزاد نباشد و اين قضیه در روند رشد نوزاد تاثير گذارد، داروهای افسردگی         می تواند کمک کننده باشد

در مورد بچه چطور؟

 مقدار ناچیزی ازداروهای  ضد افسردگی از طریق شیرمادر به نوزاد منتقل می گردد.نوزادان پس از چند هفته اول  تولد به علت کارا بودن کلیه ها و کبدشان ، همانند بزرگسالان ، قادر هستند که داروهای ضدافسردگی دریافت شده از طریق شیر را تجزیه و دفع کنند، بنابر اين خطر جدی متوجه  نوزاد  نمی باشد.  نوزادان بعضی داروهای ضد افسردگی را بهتر دفع ميكنند ،در این مورد می توانید از پزشک یا  دکترداروساز خود سوال کنید. با توجه به اثرات مفيد شیردهی بنظر میرسد بهتر است حتی در مواردی که مادر داروی ضدافسردگی مصرف می کند، به شیردهی ادامه دهد

ـ ضد افسردگی ‌ها چگونه بايد مصرف شوند؟

با دكترتان در چند هفته اول شروع مصرف در تماس باشيد. برای  برخی داروهای تری سيكليك قديمی ‌تر، شروع با  دوز كمتر و بالا بردن آن درعرض چند هفته بهتر است.بنابراین اگر با دكترتان در تماس نباشید، دوز داروئی کافی را دریافت نخواهید کرد .اما در مورد قرص‌های اس- اس- ار- آیز معمولا نیازی به افزایش دوز نمی باشد

دوزی كه شروع می‌‌كنيد معمولا دوزی است كه  آنرا ادامه خواهید داد
 مصرف دارو رابه علت  عوارض جانبی قطع نکنید، بسياری ازاین عوارض درعرض چند روز از بین خواهند رفت. قرص‌ها را قطع نكنيد مگر اينكه اثرات جانبی واقعاً ناخوشايند باشند ، اگر چنين بود، بلافاصله  دكترخود را مطلع نمائید. اگر احساس می کنید افسردگی تان  بدترشده است ،  دكترخود را مطلع نمائید چراكه ممکن است نیاز باشد که  داروی دیگری برای تان تجویز گردد.همچنین اگر دچار اضطراب یا بی قراری شده اید باید دکترتان را در جریان امر قرار دهید

 داروی ضد افسردگی  خود را هر  روز مرتب مصرف كنيد، درغير اين صورت، موثر نخواهند بود
ـ  داروهای ضد افسردگی  سریع  اثر نمی ‌كنند، کمی تحمل داشته باشید.در بيشتر افراد 2-1 هفته طول می کشد تا اثرات  قرص  معلوم ‌شود ولی گاهی ممکن است برای مشاهده تاثیر کامل  تا 6 هفته زمان نیاز باشد
 در مصرف دارو استقامت داشته باشيد.چرا که  قطع زود هنگام دارو، شایع ترين‌ علت عدم بهبود و یا بازگشت افسردگی است 
ـ  سعی کنید الکل مصرف نکنید. الكل  میتواند افسردگی شما را تشديد ‌‌كند،  ضمن اینکه مصرف آن با داروهای ضد افسردگی تداخل دارد (باعث افت سطح هوشیاری و خواب آلودگی  می شود)   اين امرمنجر به مشكلاتی در رانندگی يا هرچيزی كه نياز به تمركز دارد، می انجامد

 داروهای ضد افسردگی را از دسترس اطفال دور نگه داريد-
ـ اگر وسوسه شدید که با مصرف یکباره تعداد زیادی قرص خودکشی کنید، سريعاً  دكترتان را در جریان  بگذاريد و قرص‌هايتان را به فرد ديگری بدهيد تا برايتان نگه دارد
ـاگر هنگام تغيیر دوزدارویتان، دچار  تغييرات عمده احساسی شدید، پزشکتان را در جریان  بگذارید

چه مدت باید دارو مصرف شود؟

ضد افسردگی ‌ها لزوماً عامل افسردگی را درمان نمی كنند. بدون هيچ درمانی، بيشتر افسردگی ‌ها بعد از 8 ماه بهتر می ‌شوند.اگر قبل از 8 يا 9 ماه دارو را قطع كنيد،احتمالاً علائم افسردگی باز می ‌گردد.در حال حاضر توصيه     می ‌شود، حداقل تا شش ماه بعد ازاحساس بهبودی ،مصرف داروهای ضد افسردگی ادامه یابند. گاهی یافتن علت افسردگی می تواند بسیار مفید باشد و باعث شود احتمال بازگشت افسردگی بطور قابل ملاحظه ای کاهش یابد.اگر دو يا بیش از دو حمله افسردگی داشته‌ايد، درمان را  بايد حداقل برای  دو سال ادامه دهید

ـ اگر افسردگی عود كند (باز گردد) چطور؟

برخی افراد بارها دچار افسردگی شديد می ‌شوند. حتی وقتی كه بهتر می ‌شوند، بايد چند سال داروی ضد افسردگی استفاده کنند تا افسردگی آنها مجدداً باز نگردد. اين امر در افراد سالخورده شایع تراست. برای برخی از این  افراد،  داروهای دیگر مثل ليتيم تجویز می ‌شود،ضمن اینکه روان درمانی علاوه بر مصرف قرص می ‌تواند مفيد باشد

اين قرصها چه اثری برزندگی مان خواهند داشت؟

افسردگی تجربه ناخوشايندی است و می ‌تواند روی  عملکرد واحساس لذت شما از زندگی تاثیر نامطلوب بگذارد. داروهای ضد افسردگی ‌ می‌‌توانند به بهبود سريعتر شما كمك كنند.این دارو ها  توسط  پزشک شما تجويز شده و به جز عوارض جانبی ذکر شده در بالا ،اصولاً تاثیر دیگری نباید بر روی زندگی داشته باشد. افرادی كه اين قرصها را مصرف می کنند، به ويژه قرصهای نسل جديدتر، معمولا به فعالیتهای  اجتماعی و عادی خود  ادامه می دهند
 اگر افسردگی شما  مزمن  باشد،ممکن است نزدیکان  شما(به عنوان مثال همسر)  به  خلق و خوی افسرده شما عادت کرده باشند.  برخی افراد  گزارش كرده‌اند كه  به تدریج که افسردگی شان  بهتر شده و ديد بهتری پيدا كرده‌اند، با نزدیکان خود  دچار مشکل شده اند. اين می ‌تواند باعث بروز اصطكاك و سو تفاهم بین طرفین  شود ، به این دلیل بهتر است  افراد از این موضوع آگاه باشند و در صورت  مواجه با آن ، بتوانند در این باره با یکدیگر صحبت کنند و یا در صورت لزوم از پزشک خود راهنمایی بگیرند

چه خواهد شد اگر از اين داروها مصرف نكنيم؟

نظر دادن در این باره آسان نیست.  بستگی به علت تجويز آنها، شدت  افسردگی شما و مدت ابتلا به افسردگی دارد. بيشتر افسردگی ‌ها پس از حدود 8 ماه به طور خودبه خود درمان می ‌شوند. اگر افسردگی شما خفیف است بهتر است از یکی از  روشهای درمانی زیر بهره بگيريد. در صورتی که نمی توانید یکی از این روش ها را انتخاب کنید، با دكترتان مشورت  كنيد

چه روشهای درمانی دیگربرای افسردگی وجود دارند؟

تنها مصرف قرص كافی نيست. پيدا كردن راههائی که بتوانند باعث ایجاد حس بهتری در شما شود هم مهم می باشد چرا كه شانس برگشت افسردگی را کم می کند. اين راه ها می ‌تواند شامل:   کسی که بتوانید با او صحبت کنید ،  ورزش کردن به طور منظم، كاهش مصرف مشروبات الکلی، تغذیه  سالم و كافی، تکنیک های خود-درمانی که کمک به آرامش شما میکنند،  و پيدا كردن راهی برای حل مسائلی  كه در ابتدا باعث بروز افسردگی در شما      شده اند، باشد. برای اطلاعات بیشتر در  زمینه تکنیک های خود درمانی میتوانید به بروشور افسردگی مراجعه نمائید

ـ روان درمانی

روشهای روان درمانی موثرومتفاوتی برای درمان افسردگی وجود دارد

مشاوره در افسردگی خفیف مفيد است-

 تكنيك‌های حل مشكل در درمان  افسردگی که به علت  مشكلات زندگی ايجاد شده مفيد است-
 رفتار درمانیِ شناختی، به شما كمك می ‌كند به  شناخت بهتری از  طرز تفکرتان نسبت به خودتان، افراد دیگر و دنيای اطراف پيدا كنيد
 .برای اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانید به بروشور روان درمانی و رفتار درمانیِ شناختی  مراجعه نمائید

روشهای درمانی گياهی

 هيپريكم گرفته شده و(Hypericum) برای افسردگی وجود دارد ، كه از گیاه St Johns Wortگیاهی موسوم به

بدون نسخه ارائه می ‌شود

روشنايی

بعضی افراد در طی زمستان  دچار افسردگی شده ودر زمانی که روزها  آفتابی و بلند است بهبود میابند. اين حالت، اختلالِ خلقیِ فصلی نامیده میشود. در اين شرايط ممكن است استفاده از جبعه نور  مفید باشد ،که  در واقع یک منبع نور روشن است  که  میتوانید  در طی زمستان هر روز وبه مقدار معینی از آن استفاده کنید. این در واقع کمبود نوردر زمستان  را جبران میکند

ـ مقایسه اثر درمانی ضد افسردگی ها با  روشهای درمانی ذکر شده

نتايج اخير نشان داده كه دریک دوره  يك ساله، بسياری از اين روان درمانی ‌ها به  اندازه   داروهای ضد‌افسردگی  موثر بوده‌اند. بطور کلی پذيرفته شده كه ضد افسردگی ها سريعتر عمل می ‌كنند. برخی مطالعات نشان داده كه تركيب ضد افسردگی ها با روان درمانی بهترين نتیجه را در بر خواهد داشت. متاسفانه تعدادی از اين  روشهای درمانی در  برخی قسمتهای كشور در سیستم بهداشتی موجود نيست
داروی گیاهی هيپركيوم   که در آلمان به طور شایعی استفاده می شود ، در افسردگی خفیف به اندازه داروهای ضدافسردگی  موثر است گرچه در مورد  اثر آن بر افسردگی های متوسط تا  شديد شواهد مستدلی تقریباً وجود  ندارد
ورزش ومطالعه كتابهای روانشناسی که بر اساس رفتار درمانیِ شناختی تالیف شده اند، می ‌توانند درمانهای موثری برای افسردگی باشند
 اگر سئوالات ديگری در مورد ضد‌افسردگی ها داريد که در این بروشور جوابی برای آنها نیافته اید، می توانید به بخش مطالعه بيشتر(ضمیمه همین بروشور)  رجوع نمائید و یا با  دكتر خود مشاوره كنيد.همچنین  در بسیاری از موارد ، گفتگو با دوستان يا خانواده نيزمی تواند مفيد باشد

ضد افسردگی ‌هايی كه معمولاً استفاده می ‌شوند عبارتند از 

 

 

اختلال استرسي پس از حادثه يا

Post-traumatic Stress Disorder

مقدمه

این مقاله برای کسانی است که می خواهند درباره اختلالات دو قطبی(که گاهی به عنوان افسردگی شیدایی از آن نام برده می شود) مطالبی بدانند. این موضوع به طور خاص برای کسانی که خود، دوستان و آشنایانشان از این موضوع رنج می برند، مناسب است.

این مقاله شامل بخشهای زیر است:

•  بیماری
•  مشکلات ناشی از آن
•  روشهای کنترل
•  برخی از درمانهای موجود
  

اختلالات دوقطبی چیست؟

اختلالات دو قطبی قبلا به عنوان افسردگی شیدایی شناخته شده بود. با توجه به نام قبلی کسی که دچار اختلال دو قطبی است، دچار خلق‌های مختلف روحی است. هر کدام از این شرایط روحی چندین هفته یا ماه به طول می انجامند و از شدت بیشتری نسبت به آنچه یک انسان عادی تجربه می کند برخوردارند. در حالت پایین یا افسردگی آنها احساس شدید افسردگی و ناامیدی دارند

در حالت بالا یا شیدایی احساس شدید شادی همراه با ناامیدی در آنان وجود دارد.
در حالت مختلط به عنوان نمونه؛ خلق افسرده با حالت بی‌قراری و همراه با دوره‌های بیش فعالیِ خلق شیدایی.

اختلالات دو قطبی تا چه اندازه شایع هستند؟

در حدودو یک نفر از هر 100 بزرگسال در طول زندگی خود دچار این اختلال می گردد. معمولا این اختلالات بعد از سنین نوجوانی اتفاق می افتد. برای سنین بالاتر از 40 سال این اختلالات غیر معمول است. مردان و زنان به یک اندازه در معرض این اختلالات قرار دارند.

چه انواعی از این اختلالات وجود دارد؟

•  اختلال دو قطبی نوع 1
  

حداقل یک خلق بالا یا هیجانی با طول حداقل یک هفته وجود دارد.
برخی از افراد با اختلالات نوع 1 تنها دارای دوره‌های شیدایی هستند. گرچه اغلب دارای هردو خلق روحی می باشند.
دوره های شیدایی به طور کلی در حالت بدون درمان بین 3 تا 6 ماه به طول می انجامند. در صورتی که مداوا نشوند ادامه پیدا می کنند.

•  اختلال دو قطبی نوع 2
  

در این نوع بیش از یک دوره افسردگی شدید وجود دارد. در صورتی که خلق شیدایی ملایم است. این نوع به نام شیدایی خفیف (Hypomania) نامیده می شود.

اختلال دو قطبی با تناوب سریع

بیش از 4 بار تغییر شرایط روحی در طول یکسال وجود دارد. این نوع در حدود 10 درصد افراد مبتلا به اختلالات دوقطبی دیده شده است و می تواند با هر کدام از انواع 1 یا 2 اتفاق بیفتد.

اختلال خلق ادواری(Cyclothymia)

این تغییر وضعیت بشدت تغییرات در اختلالات کامل نیست، اما می تواند طولانی تر باشد. این حالت می تواند منجر به اختلالات دو قطبی کامل گردد.

علل اختلالات دوقطبی چیست؟

دلیل قطعی برای این اختلالات شناخته نشده، اما تحقیقات بیان می کند که:

•  اختلالات دوقطبی از خانواده ها به ارث می رسد. به عبارتی ژنها بیشتر از تربیت در این اختلالات موثرند.
•  ممکن است مشکل فیزیکی در قسمتی از مغز که کنترل حالات روحی را به عهده دارد عامل این اختلالات باشد. به این دلیل است که این اختلالات با استفاده از دارو قابل مداوا هستند.
•  دوره های روحی ممکن است گاهی توسط استرس و یا بیماری بوجود بیایند.
  

علایم اختلالات دو قطبی چیست؟

 

این علایم بر اساس اين‌که حالات روحی شما به چه شکل تغییر می کند، بستگی دارد.

•  افسردگی
  

احساس افسردگی احساسی است که همه ما در طول زندگی آنرا تجربه کرده ایم. این موضوع می تواند به ما در شناخت و برخورد با مشکلات در زندگی کمک کند. اما در افسردگی بالینی یا اختلالات دوقطبی این احساس افسردگی بسیار بدتر است. در این حالت احساس افسردگی برای مدت طولانی باقی می ماند و حتی انجام امور عادی زندگی را سخت یا غیر ممکن می سازد. در صورتی که شما افسرده شده باشید متوجه این تغییرات در خود شده اید:

روحی

•  احساس نامطلوبی که از بین نمی رود
•  احساس نیاز به گریستن بدون هیچ دلیلی
•  ازدست دادن تمایل و رغبت به همه چیز 
•  از دست دادن قابلیت لذت بردن
•  احساس بی قراری و آشفتگی
•  از دست دادن اعتماد به نفس
•  احساس بی ارزشی و ناامیدی
•  زودرنجی و تحریک پذیری
•  فکرکردن به خود کشی
  

فکری

 

•  از دست دادن قدرت تفکر مثبت و امیدوارانه
•  از دست دادن قدرت تصمیم گیری حتی در موارد ساده
•  اختلال در تمرکز کردن
  

جسمی

 

•  کم شدن اشتها و وزن
•  مشکل خوابیدن
•  بیدار شدن زودتر از موقع
•  احساس خستگی کامل
•  یبوست
•  ترک کردن سکس

 

رفتاری

•  مشکل در شروع و به پایان رساندن کارها- حتی کارهای روزمره
•  گریه کردن زیاد و یا احساس نیاز به گریه و عدم توانایی گریستن
•  پرهیز از مواجهه با افراد
• 2 شیدایی یا مانیا
  

شیدایی یک احساس شدید از خوب بودن، انرژی و خوش بینی است. این حالت می تواند آنقدر شدید باشد که فکر کردن و قضاوت شما را تحت تاثیر قرار دهد. ممکن است تفکرات عجیبی راجع به خود داشته باشید، تصمیمات بدی بگیرید و به صورت شرم آور، مضر و گاهی خطرناک رفتار کنید.

مانند حالت افسردگی، در این حالت هم زندگی فرد مختل می شود و می تواند روابط و کار فرد را تحت تاثیر قرار دهد. در حالتی که این حالت خیلی شدید نیست به آن شیدایی خفیف می گویند.

در صورتی که شما شیدا شوید ممکن است حالات زیر را در خود مشاهده کنید:

روحی

•  بسیار شاد و مهیج
•  برانگیختن توسط افرادی که در عقاید خوش بینانه شریک نمی شوند
•  احساس مهم بودن زیاد
  

فکری

 

•  پر از ایده های جدید و مهیج
•  پریدن از یک ایده یه ایده دیگر
•  شنیدن صداهایی که افراد دیگر نمی شنوند

 

جسمی

•  پر انرژی
•  بی میل یا ناتوان از خوابیدن
•  بسیار مشتاق به سکس

 

رفتاری

•  برنامه ریزی های بلندپروازانه و غیر واقعی
•  بسیار فعال و پر جنب و جوش
•  رفتارهای نا معمول
•  حرف زدن سریع – دیگران ممکن است متوجه صحبتهای شما نشوند.
•  تصمیمات عجولانه و گاهی با نتایج مصیبت بار
•  ولخرجی
•  احساس صمیمیت زیاد
•  بروز بیش از حد احساسات
  

اگر شما برای اولین بار در اواسط دوره شیدایی باشید، ممکن است متوجه هیچ چیز غیر عادی نشوید. حتی دوستان و خانواده شما نیز ممکن است متوجه نشوند. حتی ممکن است اگر کسی سعی کند به شما در این مورد چیزی بگوید ناراحت شوید. در این حالت شما به شدت از روزنامه ها و احساسات افراد حذر می کنید.

علایم جنون (Psychotic)

اگر دوره های شیدایی و یا افسردگی خیلی جدی شود، شما ممکن است دچار علایم دیوانگی شوید.

•   حالت شیدایی: این علایم شامل احساس بزرگ نمایانه راجع به خود است-اینکه در یک ماموریت مهم بوده یا از یک قدرت بسیار زیاد برخوردار هستيد.
•  حالت افسردگی: احساس گناه شدید، احساس بدترین بودن و یا حتی احساس عدم وجود.
  به غیر از همه این تفکرات غیر طبیعی باید توهم را هم اضافه کرد. شنیدن، دیدن، بوییدن و یا احساس کردن چیزها یا کسانی که وجود ندارند.
•  حالت میانی: قبلا بر این باور بودند که اگر شما از اختلالات دو قطبی رنج می برید، باید در حالت طبیعی در شرایط روحی بین افسردگی و شیدایی قرار بگیريد. اما اکنون می دانیم که در این حالت علی رغم بهبود ظاهری ممکن است علایم افسردگی خفیف و مشکلات ذهنی ادامه پیدا کند.
  

درمان

کارهایی برای کنترل تغییر خلق کامل از افسردگی به شیدایی  وجود دارد. این کارها در زیر نام برده می شوند. اما دارو نیز اغلب مورد نیاز است برای:

•  پایدار ساختن حالت روحی(پیشگیری)
•  درمان افسردگی یا شیدایی
  

تجویز دارو برای تثبيت حالت روحی

چندین نوع پایدار کننده وجود دارد که اغلب نیز برای درمان صرع به کار می روند. اما در بین آنها لیتیوم(که از نمک طعام بدست می آید) موثرترین آنهاست.

لیتیوم

لیتیوم به مدت پنجاه سال است که به عنوان پایدار کننده حالت روحی به کار می رود. اما چگونگی کارکرد آن هنوز مشخص نیست. از آن برای درمان هر دو نوع افسردگی و شیدایی استفاده می کنند.

درمان با لیتیوم باید توسط روانپزشک شروع شود. مشکل تعیین مقدار دقیق لیتیوم در بدن است. مقدار کم آن بی اثر بوده و مقدار زیاد آن سمی است. بنابراین شما باید به طور مرتب در چند هفته اول آزمایش خون دهید تا مطمین  شوید که از دوز مناسبی  استفاده می کنید. با ثابت شدن دوز، دکتر شما می تواند لیتیوم را همراه با آزمایش خون منظم برای شما  تجویز کند.

مقدار لیتیوم در خون به شدت به مقدار آب بدن بستگی دارد. اگر آب بدن کم شود مقدار لیتیوم در خون بالا رفته و احتمال بروز اثرات منفی آن و یا حتی اثرات سمی آن وجود دارد. بنابراین بسیار مهم است که:

•  آب بسیار بنوشید- در مواقعی که هوا گرم یا فعالیت شما زیاد است بیشتر بنوشید.
•  چایی و قهوه کمتر مصرف کنید- آنها باعث افزایش آب خروجی از بدن توسط ادرار می گردند. حداقل سه ماه یا بیشتر طول می کشد تا لیتیوم اثر گذار شود. در این مدت حتی اگر تغییر حالت روحی شما وجود دارد، به خوردن قرصهای لیتیوم ادامه دهید.
  

اثرات جانبی

 

اثرات زیر در چند هفته اول شروع مصرف خود را نشان می دهند. این اثرات نا مطلوب هستند اما با گذشت زمان بهبود می یابند.

•  احساس تشنگی
•  ادرار زیادتر از معمول
•  افزایش وزن
•  اثرات جانبی نا متعارف
•  تاری ديد
•  ضعیف شدن ماهیچه‌هاي بدن
•  اسهال
•  لرزش کم دستها
•  احساس بیماری درونی
  

این اثرات معمولا با کم کردن دوز بهبود می یابد.
اگر سطح لیتیوم در خون شما خیلی بالا باشد، شما حالات زیر را تجربه می کنید:

 

•  استفراق کردن
•  تلو تلو خوردن
•  لکنت زبان
  

در این حالت باید هرچه سریعتر با پزشک تماس گرفت.

آزمایش خون

در ابتدا شما باید هر هفته یکبار برای اطمینان از درست بودن سطح لیتیوم در خون آزمایش دهید. تا انتهای مصرف لیتیوم این آزمایشات ادامه دارد. اما پس از چند ماه اول تعداد آزمایشات کم می شود.
استفاده طولانی از لیتیوم به کلیه و غده تیرویید صدمه می زند. بهتر است هر چند ماه یکبار برای اطمینان از کارکرد صحیح  آنها آزمایش داد. در صورت بروز مشکل باید استفاده از لیتیوم را متوقف کرده و از یک جایگزین ديگر استفاده  کنید.

مراقبت از خویشتن

•  استفاده از رژیم غذایی مناسب
•  نوشیدن مرتب نوشیدنی های غیر شیرین. اینکار به نگه داشتن سطح آب و نمک بدن شما کمک می کند.
•  خوردن متناوب – اینکار به تعادل مایعات بدن کمک می کند.
•  مصرف کم کافئین در چای ، قهوه و نوشابه- این مواد با افزایش ادرار سطح لیتیوم را بالا می برند.
  

پایدار کننده های دیگر

گرچه لیتیوم موثرترین پایدار کننده است، اما تجویزهای دیگری نیز وجود دارد.

•  سدیم والپورات که یک ضد تشنج است. عملکرد خوبی دارد اما هنوز شواهد کافی برای آن وجود ندارد. این دارو نباید برای خانمها تجویز شود.
•  کاربامازپین اثر کمتری داشته و کمتر برای اختلالات دو قطبی پیشنهاد می شود. اما اگر برای شما مناسب است نیازی به تغییر آن نیست.
  داروهای ضدجنون جدید (مثل اولانزاپین) نیز می تواند به عنوان پایدار کننده استفاده شود.
  

بهترین تجویز برای من کدام است؟

شما باید در این مورد با روانپزشک خود مشورت کنید، اما چند قاعده کلی وجود دارد:

•  لیتیوم، سدیم والپورات ، اولانزاپین معمولا برای درمان طولانی مدت تجویز می گردند.
•  کاربامازپین برای مواقعی که تغییر خلق سریعتر و متناوب تری دارید پیشنهاد می گردد.
•  ترکیب دارو ها نیز گاهی لازم است
  

بطور کلی بهترین تجویز به این بستگی دارد که شما کدام دارو را بهتر مصرف می کنید. یک دارو ممکن است برای یک نفر مناسب باشد ولی در شخص دیگری اثر خوبی نداشته باشد. اما برای اولین تجویز اصولا دارویی تجویز می گردد که علایم مثبت بیشتری در دیگران نشان داده است.

بدون دارو چه اتفاقی می افتد؟

لیتیوم 30 تا 40 درصد تغییر حالت روحی را کم می کند، اما  هرچه تعداد شیدایی شما بیشتر باشد، احتمال بازگشت آن هم بیشتر است.

 

 

تعداد دوره ای شیدایی قبلی

با افزایش سن ، احتمال بازگشت یک دوره دیگر همچنان باقی می ماند. حتی ممکن است شما برای مدت طولانی مشکلی نداشته باشید، اما همواره احتمال بازگشت یک دوره وجود دارد.

از چه موقع شروع به مصرف دارو کنیم؟

پس از گذراندن یک دوره، نمی توان گفت که دوره های بعدی چه زمانی به سراغ شما می آیند. ممکن است شما مایل به مصرف دارو در این مرحله نباشید مگر اینکه دوره شما بسیار شدید بوده باشد. اگر شما دوره دومی داشتید به احتمال 80 درصد دوره های بعدی نیز خواهید داشت. اغلب روانپزشکان در این حالت داروهای پایدار کننده را پیشنهاد می دهند.

برای حداقل دو سال بعد از یک دوره اختلال و تا 5 سال برای حالتی که :

•  بازگشت دوره‌ای  دفعات قبلی
•  دوره جنون
•  استفاده از الکل
•  داشتن استرس در خانه یا محل کار
  

در صورت ادامه داشتن مشکل، ممکن است مجبور شوید برای مدت طولانی تری به مصرف دارو ادامه دهید.
اطلاعات بیشتر در ارتباط با مصرف داروهای پایدار کننده در بروشورهای مربوطه وجود دارد.

روشهای درمانی روانشناسی

در بین دوره های شیدایی یا افسردگی، درمانهای روانشناسی می تواند موثر باشد. این درمانها باید حدود 16 جلسه یک ساعته در فاصله 6 تا 9 ماه باشند.

این درمانها شامل:

•  تربیت روانی(Psycho education)- دانستن بیشتر در مورد اختلالات دو قطبی
•  تحت نظر داشتن حالت روحی- کمک کردن به شما برای شناخت زمانهای تغییر حالت روحی
•  استراتژی روحی- کمک کردن برای جلوگیری از تغییر حالت روحی به شیدایی یا افسردگی کامل
•  کمک برای افزایش مهارتهای کنترل
•  شناخت و رفتار درمانی(CBT) برای افسردگی
  

حاملگی

شما باید هر برنامه برای حاملگی را با روانپزشک خود در میان بگذارید. به همراه هم، شما می توانید برای مدیریت حالات روحی خود در طول حاملگی و پس از تولد نوزاد برنامه ریزی کنید. اگر شما باردار هستید، بهتر است برای آگاهی از قطع یا ادامه مصرف لیتیوم با روانپزشک خود مشورت کنید. گرچه لیتیوم از دیگر داروهای پایدار کننده بی خطرتر است، اما باید خطر احتمالی آن برای نوزاد با خطر احتمال بازگشت افسردگی یا شیدایی در شما مقایسه شود. این احتمال در سه ماه اول بارداری بیشتر است. پس از گذشت هفته بیست و ششم، لیتیوم بی خطر است. به هر حال اگر لیتیوم مصرف می کنید، نباید به نوزاد شیر دهید.
در طول زمان حاملگی، تمام کسانی که با این موضوع در رابطه اند- پزشک متخصص زنان- ماما- GP – روانپزشک و کمیته پرستاری وابسته به روانپزشکی- باید با هم در ارتباط باشند.

درمان یک دوره افسردگی یا شیدایی

دوره افسردگی

داروهای افسردگی معمولا باید به داروهای پایدار کننده اضافه شود. متداول ترین این داروها SSRI است. این دارو بر یک ماده شیمیایی در مغز به نام سروتونین تاثیر گذاشته و به نظر می رسد که با مصرف این دارو نسبت به داروهای دیگر  احتمال تغییر خلق به حالت شیدایی کمتر است. داروهای قدیمیِ تری‌سیکلیک به همین علت توصیه نمی گردد.

در صورتی که شما به تازگی یک دوره شیدایی داشته و یا تغییر حالت شما بسیار سریع است، داروهای ضد افسردگی ممکن است منجر به بازگشت به حالت شیدایی شوند. در این حالت بهتر است سطح داروی پایدار کننده را افزایش داده و از داروهای ضد افسردگی استفاده ننمایید. داروهای ضد افسردگی بین 2 تا 6 هفته برای بهبود حالت روحی می توانند استفاده شوند، اما خواب و اشتها زودتر بهبود پیدا می کند. مصرف این دارو باید حداقل 8 هفته پس از بهبود افسردگی ادامه پیدا کند و سپس باید به آرامی از مقدار آنها کاسته شود.

حتی پس از بهبودی بهتر است  همواره این قرصها را با توجه به نظر روانپزشک  همراه خود داشته باشید. اگر خیلی زود مصرف قرصها را ترک کنید، احتمال بازگشت افسردگی در شما زیاد است. اگر شما به یکباره مصرف را قطع کنید، ممکن است دچار علایم Withdrawal  شوید.

در صورتی که دوره افسردگی به دوره شیدایی انتقال نيافت، علی‌رغم مصرف داروی ضد افسردگی می توان داروی ضد افسردگی و داروی پایدار کننده را همزمان استفاده کرد.
در صورتی که دوره شیدایی داشتید، نباید داروهای ضد افسردگی را برای مدت طولانی مصرف کنید.

شیدایی و دوره های افسردگی مخلوط

هرگونه داروی ضد افسردگی باید متوقف شود. داروی پایدار کننده و یا داروهای ضد جنون به تنهایی و یا حتی به صورت مشترک  می توان استفاده کرد. داروهای ضد جنون در اسکیزوفرنی استفاده می شوند اما می توان برای کم کردن بیش فعالی، خودبزرگ بینی، بی خوابی و از بین بردن دوره شیدایی استفاده کرد.
داروهای ضد جنون قدیمی تر مثل کلروپرومازین و هالوپریدول اثرات جانبی مثل لرزش، گرفتگی عضلات و سفتی عضلات دارند. برخی از داروهای جدیدتر مثل رسیپریدون

 

و اولانزاپین بدون این اثرات جانبی نامناسب می توانند علایم شیدایی را کاهش دهند.
پس از شروع درمان، علایم ممکن است پس از چند روز بهبود یابند اما درمان باید چندین ماه ادامه پیدا کند. برای رانندگی در مدت مصرف باید با GP خود مشورت نمایید.

توقف تغییر حالت روحی – کمک به خود

•  زیر نظر داشتن خود
  

نشانه های تغییر حالت خود را یاد بگیرید تا بتوانید در موقع مناسب کمک بگیرید. با اینکار شما می توانید از بروز یک دوره کامل و یا بستری شدن در بیمارستان اجتناب کنید. نوشتن حالات روحی روزانه می تواند به شما در این کار کمک کند.

•  دانش
  

تا می توانید در مورد بیماری تان و آنچه برای درمان آن مفید است اطلاعات کسب کنید.
- استرس
از شرایط استرس زا بپرهیزید. پرهیز کامل از استرس غیر ممکن است بنابر این بهتر است یاد بگیرید چگونه این شرایط را کنترل کنید. شما می توانید از طریق CD یا DVD و یا گروه‌های تمدد اعصاب و یا پیشنهادهای روانشناسان، به استرس خود غلبه کنید.

•  روابط
  

افسردگی یا شیدایی می توانند اثرات بدی بر دوستان و خانواده داشته باشد. شما ممکن است مجبور به بازسازی روابط تان بعد از یک دوره افسردگی یا شیدایی داشته باشید.
داشتن حداقل یک نفر که بتوانید به آن اعتماد کنید بسیار مناسب است. دوستان و خانواده نیاز دارند بدانند که چه اتفاقی برای شما می افتد و آنها چه کاری می توانند برای شما انجام دهند.

•  فعالیت
  

سعی کنید زندگی، کار، استراحت و روابط‌تان با دوستان و خانواده را متعادل کنید. در صورتی که شما خیلی مشغول هستید ممکن است دچار دوره شیدایی شوید.
مطمئن باشید که زمان کافی برای استراحت دارید. در صورتی که شما بیکار هستید به دنبال گذراندن دوره ای و یا  عضویت  گروهی برای پرهیز از مشکلات روحی باشید.

•  ورزش
  

20 دقیقه ورزش، سه بار در هفته برای بهبود شرایط روحی مفید است.

•  تفریح
  

مطمئن باشید که شما به طور مرتب کارهایی انجام می دهید که شما را شاد کرده و به زندگی شما معنا می بخشد.

ادامه درمان

ممکن است شما بخواهید قبل از اینکه دکتر دستور قطع دارو بدهد ، از مصرف خودداری کنید. متاسفانه اینکار اغلب به بازگشت دوره ها منجر می شود. با دکتر و خانواده خود هنگامی که بهبود یافتید در این مورد صحبت کنید.

بگویید که دیگران چگونه رفتار کنند

اگر برای اختلال دو قطبی در بیمارستان بستری شده اید، بهتر است برای دکتر و خانواده خود یک «رهنمود آینده،Advance Directive» تهیه کنید که اگر شما دوباره مریض شدید چگونه با شما رفتار کنند.

از پزشکم (GP) چه انتظاری دارم؟

در صورتی که شما لیتیوم مصرف می کنید دکتر شما باید موارد زير را کنترل کند:

•  فشار خون و تست کامل سلامتی در هر سال
•  آزمایش سطح لیتیوم خون هر 3 تا 6 ماه
•  آزمایش خون برای تست کارکرد کبد و تیرویید حداقل هر 15 ماه یکبار
  

نکاتی برای دوستان و خانواده

افسردگی و شیدایی برای دوستان و خانواده ناراحت کننده و انرژی بر است.

رفتار در طول دوره

افسردگی

دانستن اینکه  به یک فرد بسیار افسرده چه بگوییم سخت است. آنها همه چیز را از دیدگاه منفی می بینند و قادر نیستند بگویند از شما چه می خواهند. آنها ممکن است زودرنج و گوشه گیر باشند اما در همان حال به کمک شما نیاز دارند. آنها ممکن است نگران باشند ولی نخواهند یا نتوانند که نصیحت شما را بپذیرند. سعی کنید در حد امکان صبور باشید و آنان را درک کنید.

شیدایی

در شروع یک دوره شیدایی، شخص شاد و پرانرژی به نظر می رسد. هرچند که اینگونه هیجانات منجر به بدتر شدن شرایط روحی آنان می گردد. بنابراین سعی کنید آنان را متقاعد کنید که کمکشان نمایید و به آنان در مورد بیماری شان توضیح دهید.
کمکهای عملی بسیار مهم هستند. مطمئن شوید که دوست یا فامیل شما قادر است که از خود نگهداری کند.

کمک به شخص محبوبتان برای بهبودی

اطلاعات بیشتری در مورد اختلالات دوقطبی پیدا کنید. همراهی شما با بیمار در جلسات روانپزشکی بسیار موثر خواهد بود.

از خودتان مراقبت کنید

به خودتان زمان و فضا ی کافی برای برگرداندن انرژی تان بدهید. مطمین باشید که زمانهایی برای خودتان و گذراندن با دوستانتان دارید. در صورتی که دوست یا فامیل شما در بیمارستان است، زمانهای ملاقات را با دیگران تقسیم کنید. شما  به دوستتان وقتی خسته نیستید بهتر می توانید کمک کنید.

در مواقع اضطراری

در شیدایی شدید، شخص ممکن است حالت تخاصمی و بدگمانی به خود گرفته و یا به صورت لفظی و یا فیزیکی درگیر شود.
در افسردگی شدید، شخص ممکن است تصمیم به خودکشی بگیرد.
در صورتی که متوجه شدید که آنها:

•  با نخوردن و نیاشامیدن کاملا از خود غافل شده اند
•  خود یا دیگران را در شرایط خطرناک قرار می دهند.
•  از آزار دادن یا کشتن خود حرف می زنند.
  

سریعا برای آنان از مراکز درمانی کمک بخواهید.
نام و شماره یک شخص حرفه ای قابل اعتماد را داشته باشید. گاهی بستری شدنِ کوتاه مدت در بیمارستان لازم است.

مراقبت از کودکان

در صورتی که شما شیدا یا افسرده هستید، به طور موقت نمی توانید از کودکانتان مراقبت کنید. در این مدت همسر یا فرد دیگری از خانواده باید این وظیفه را به عهده بگیرد. بهتر است در دوران بهبودی در این مورد تصمیم گیری کنید.

ممکن است بچه شما هنگامی که شما سالم نیستید احساس نگرانی و گیجی داشته باشد. این موضوع را از رفتارشان نیز می توان فهمید. اگر آنها نتوانند احساساتشان را بیان کنند، ناراحتی شان را در رفتارهای غیر طبیعی نشان می دهند.

برای بچه ها بسیار مفید خواهد بود اگر بزرگترهای آنان حساس و فهیم بوده و بتوانند با خونسردی و سازگاری به مشکلات آنها پاسخ دهند. بزرگترها می توانند به آنان بفهمانند که چرا پدر یا مادر آنها رفتار متفاوتی دارد. سوالات انها باید با خونسردی، به درستی و به زبانی که متوجه شوند پاسخ داده شود. آنها احساس بهتری خواهند داشت اگر به برنامه عادی زندگی شان بازگردند.

چگونه اختلالات دوقطبی را برای کودکان توضیح دهیم؟

بچه های بزرگتر ممکن است خود را در بروز مشکل مقصر بدانند. باید آنان را مطمئن ساخت که عامل این بیماری نیستند و می توانند به بهبود آن کمک کنند. هنگامی که بچه های بزرگتر وظیفه مراقبت از پدر یا مادر بیمار را برعهده بگیرند، نیاز به درک ویژه و پشتیبانی عملی دارند