موضوع‌ تحقيق‌: «نقش‌ مادر در تربيت‌ فرزندان‌ در دوران‌ كودكي‌ از ديدگاه‌ علم‌، قرآن‌، سنت‌».

 مقدّمه‌

اجتماعي‌ را مي‌توان‌ سعادتمند دانست‌ كه‌ از افراد صالح‌ و شايسته‌ و مردمي‌ وظيفه‌شناس‌ و باايمان‌، تشكيل‌ شده‌ باشد.

براي‌ رسيدن‌ به‌ چنين‌ اجتماع‌ و براي‌ بدست‌ آوردن‌ چنين‌ افرادي‌ بايد به‌ تربيت‌ و پرورش‌ كودكان‌ همت‌ گماشت‌ و آنان‌ رابراي‌ آينده‌ آماده‌ ساخت‌.

معمولاً مردم‌ به‌ كودكان‌ به‌ نظر سطحي‌ مي‌نگرند و از تربيت‌ صحيح‌ آنها غفلت‌ مي‌كنند، در صورتي‌ كه‌ مردان‌ امروز كودكان‌ديروزند و كودكان‌ امروز، مردان‌ فردا.

كودكي‌ كه‌ در دوران‌ طفوليت‌ از تربيت‌ صحيح‌ بهره‌مند نشود، نمي‌توان‌ انتظار داشت‌ كه‌ فرد صالحي‌ به‌ بار آيد و براي‌ اجتماع‌خود سودمند و مفيد واقع‌ شود.

اسلام‌ دورة‌ شروع‌ تربيت‌ را، هنگام‌ ارادة‌ ازدواج‌ و پيوند زناشويي‌ مرد و زن‌ دانسته‌ و پدر و مادر آينده‌ را به‌ پيش‌بيني‌ اين‌ امرمهم‌ و حياتي‌ موظف‌ ساخته‌ است‌.

طبق‌ قانون‌ توارث‌ كه‌ مورد قبول‌ دانشمندان‌ است‌، بسياري‌ از حالات‌ و صفات‌ جسمي‌ و روحي‌، از پدر و مادر به‌ فرزند منتقل‌مي‌شود و همين‌ امر زمينه‌ را براي‌ آيندة‌ خوب‌ كودك‌ آماده‌ مي‌سازد.

تمام‌ حالات‌ جسمي‌ و روحي‌ مادر، روي‌ بچّه‌ تأثير مي‌گذارد. زيرا بچه‌ در رحم‌ مانند يك‌ عضو مادر است‌.

پزشكان‌ امراض‌ روحي‌، ثابت‌ كرده‌اند كه‌ شصت‌ و شش‌ درصد كودكان‌ مبتلا به‌ امراض‌ روحي‌، بيماري‌ را از مادران‌ خود به‌ ارث‌برده‌اند و چنانچه‌ مادري‌ سالم‌ و بي‌عيب‌ باشد، بچه‌اش‌ نيز داراي‌ دستگاه‌ عصبي‌ سالم‌ و بي‌نقصي‌ خواهد بود.

پيامبر اكرم‌ فرمود: «اختارُوا لِنُطفِكُم‌ْ» يعني‌ براي‌ نطفه‌هاي‌ خودتان‌ محل‌ مناسب‌ انتخاب‌ كنيد.»

انتخاب‌، يعني‌ پس‌ از بررسي‌ و مطالعه‌ از ميان‌ تعداد زيادي‌ افراد مشابه‌ بهترين‌ را برگزيدن‌.

در اين‌ جمله‌، رسول‌ اكرم‌6 تصريح‌ مي‌فرمايد كه‌؛ رحم‌ هر زني‌ شايستگي‌ براي‌ پرورش‌ فرزندان‌ شما را ندارد، بررسي‌ وتحقيق‌ و مطالعه‌ كنيد تا مناسب‌ترين‌ و شايسته‌ترين‌ زن‌ را براي‌ اين‌ امر مهم‌ و حساس‌ انتخاب‌ نمائيد.

از اين‌ دستورات‌ اسلام‌ فهميده‌ مي‌شود كه‌ تربيت‌ كودكان‌ را قبل‌ از ازدواج‌ بايد پيش‌بيني‌ كرد تا فرزنداني‌ قابل‌ تربيت‌ بوجودآيند و دربارة‌ شيري‌ كه‌ به‌ عنوان‌ غذا مي‌خورند دقت‌ فراوان‌ به‌ عمل‌ آورد تا زمينة‌ ترقي‌ و تعالي‌ در آنها فراهم‌تر و اثر تربيت‌ در آنان‌بيشتر باشد.

تعاريف‌ و ويژگيهاي‌ تربيت‌

1 - معناي‌ لغوي‌ و اصطلاحي‌ تربيت‌:

تربيت‌ در لغت‌ به‌ معني‌ نشو و نما دادن‌، زياد كردن‌، بر كشيدن‌ و مرغوب‌ يا قيمتي‌ ساختن‌ است‌. و در معناي‌ اصطلاحي‌ تربيت‌از حدّ افراط‌ و تفريط‌ بيرون‌ آوردن‌ و به‌ حدّ اعتدال‌ سوِ دادن‌ مي‌باشد.

بنابراين‌، درك‌ معني‌ و مفهوم‌ تربيت‌ مستلزم‌ تصوّر چند چيز است‌.

2 - تعاريف‌ ديگري‌ از تربيت‌:

تربيت‌ از ماده‌ (ربو) به‌ معناي‌ بالا رفتن‌ و اوج‌ است‌، و بدين‌ سان‌ لغت‌ تربيت‌ به‌ معني‌ اوج‌ دادن‌ و زمينه‌ را براي‌ بالا رفتن‌ و رشدفراهم‌ ساختن‌ است‌.

3) هدف‌ از تربيت‌:

بر اين‌ اساس‌ كه‌ تصوير شد هدف‌ تربيت‌ سازندگي‌ و آفرينندگي‌ مداوم‌ و تلاش‌ براي‌ تعديل‌ و تعادل‌ بين‌ نيازها و تمايلات‌است‌. و در جمع‌ غرض‌ ايست‌ كه‌ دست‌ فرد را گرفته‌ و زمينة‌ رشد او را از هر سو بدان‌ گونه‌ فراهم‌ كنند كه‌ به‌ نقطة‌ مورد نظر برسد.

4 - سابقة‌ تاريخي‌ تربيت‌:

تربيت‌ به‌ معني‌ آموزش‌ و پرورش‌ دادن‌ و پرورش‌ يافتن‌، تاريخي‌ پس‌ قديم‌ دارد و از روزگاران‌ گذشته‌ در بين‌ جامعه‌ انساني‌وجود داشته‌ است‌. ولي‌ به‌ صورت‌ علمي‌ كه‌ بر اساس‌ روشي‌ انديشيده‌ انجام‌ شود و فرد را به‌ نقطه‌اي‌ دلخواه‌ برساند، دانشي‌ است‌جديد كه‌ مبتني‌ بر علم‌ تربيت‌ است‌.

5 - فايدة‌ تربيت‌:

تربيت‌ با چنين‌ نفوذ و اهميتي‌ كه‌ دارد مي‌تواند مفيد و يا زيان‌ بخش‌ باشد. بدان‌ حد كه‌ زمينه‌ را براي‌ سعادت‌ فرد و جامعه‌ و يابدبختي‌ و انحطاط‌ آنها فراهم‌ نمايد. از طريق‌ تربيت‌ مي‌توان‌ جامعه‌اي‌ مدرن‌ و آزاد ساخت‌ يا جامعه‌اي‌ برده‌ و منحط‌. در اينجا بارعايت‌ انحصار به‌ بررسي‌ نقش‌ تربيت‌ از ديد مثبت‌ و انواع‌ آن‌ و به‌ ذكر فوايدش‌ مي‌پردازيم‌.

6 - لزوم‌ تربيت‌:

همانطور كه‌ گذشت‌، تربيت‌ امري‌ ضروري‌ و مفيد براي‌ انسان‌ است‌. ضرورتش‌ بدان‌ حدّ است‌ كه‌ انسان‌ فاقد تربيت‌ فاقد همه‌چيز است‌. از ديد ديگر كه‌ اگر انسان‌ را موجودي‌ متعالي‌ و داراي‌ استعداد كمال‌ بدانيم‌ تربيتي‌ لازم‌ است‌ تا اين‌ مسير تكامل‌ را هدايت‌بخشد و جهت‌ دهد. زيرا متعالي‌ بودن‌، كسب‌ آمادگي‌ براي‌ مسير تكاملي‌ لازم‌ دارد و اين‌ نيازمند به‌ اعمال‌ قدرتي‌ و يا نفوذ دادن‌تربيتي‌ قوي‌ و مستمر است‌.

7) بحثي‌ پيرامون‌ «تزكيه‌» و «تربيت‌» در قرآن‌ كريم‌

واژة‌ «تزكيه‌» از مادة‌ «زكي‌» و به‌ معني‌ «افزايش‌» و «نمو» است‌، و در اصطلاح‌ به‌ معني‌ «تهذيب‌» استعمال‌ مي‌شود و اين‌ بدان‌خاطر است‌ كه‌ تهذيب‌ نفس‌ موجب‌ رشد و نمو و كمال‌ انسان‌ مي‌گردد، چنانكه‌ اين‌ موضوع‌ در مسألة‌ زكات‌ نيز صادِ است‌، زكات‌ظاهراً چيزي‌ از مال‌ را كم‌ مي‌كند ولي‌ در حقيقت‌ موجب‌ افزايش‌ و بركت‌ مال‌ مي‌شود.

8) نقش‌ تربيت‌ در سرنوشت‌ بشر:

«تربيت‌» از اركان‌ مهم‌ و اساسي‌ سعادت‌ بشر است‌، تحقيق‌ خوشبختي‌ها و بدبختيهاي‌ جسمي‌ و رواني‌ يك‌ فرد، يك‌ خانواده‌،يك‌ ملت‌ و خلاصه‌ تمام‌ مردم‌ جهان‌ بستگي‌ مستقيم‌ به‌ نوع‌ تربيت‌ آنها از هنگام‌ طفوليت‌ دارد.

هر چند عوامل‌ ارثي‌ و ژنتيك‌ نيز در كيفيات‌ جسماني‌ و رواني‌ انسان‌ تأثير دارد اما آنچه‌ كه‌ در اين‌ سلسه‌ بحثها، بيشتر موردنظر ماست‌، عوامل‌ محيطي‌ و تأثير آنها در تربيت‌ كودك‌ است‌.

از ديدگاه‌ بسياري‌ از صاحبنظران‌، تأثير «تربيت‌» به‌ حدّي‌ است‌ كه‌ حتي‌ قادر است‌ آثار صفات‌ ارثي‌ و ژنتيك‌ را در

9) اهميت‌ تربيت‌ در اسلام‌:

از نظر اسلام‌ و ديدگاه‌ پيشوايان‌ معصوم‌ ما تربيت‌ اخلاقي‌ فرزند، حتي‌ از تأمين‌ حوائج‌ جسماني‌ و تغذية‌ مادي‌ او مهمتراست‌ چه‌ اينكه‌ اميرالمؤمنين‌ علي‌7 مي‌فرمايد:

«لا' ميراث‌ُ كَلاَدَب‌ْ»

«هيچ‌ ميراثي‌ از والدين‌ براي‌ فرزندان‌، بهتر از ادب‌ و تربيت‌ صحيح‌ نيست‌».

10) تفاوت‌ مفهوم‌ «تربيت‌» و «تعليم‌»

تعريف‌ تربيت‌: تربيت‌ عبارتست‌ از فراهم‌ كردن‌ زمينه‌ها و عوامل‌ براي‌ به‌ فعليت‌ رساندن‌ و شكوفا نمودن‌ استعدادهاي‌ انسان‌در جهت‌ مطلوب‌

تعريف‌ تعليم‌: تعليم‌ عبارتست‌ از فراهم‌ كردن‌ زمينه‌ها و عوامل‌ براي‌ اينكه‌ متعلم‌ دانشي‌ را واجد شود.

نكتة‌ حائز اهميت‌ در اين‌ تعريف‌ آن‌ است‌ كه‌ معلم‌ فقط‌ زمينه‌ را جهت‌ فراگيري‌ متعلم‌ آماده‌ مي‌كند و اين‌ متعلم‌ است‌ كه‌ خود،فعالانه‌ به‌ يادگيري‌ مي‌پردازد.

در خاتمه‌ لازم‌ به‌ تذكر است‌ كه‌ هر چند تفاوتهايي‌ بين‌ دو واژة‌ تربيت‌ و تعليم‌ ذكر شده‌، اما اين‌ دو مفهوم‌ ارتباط‌ بسيار نزديكي‌با يكديگر دارند. وقتي‌ بخواهيم‌ انسان‌ را تربيت‌ كنيم‌ و استعدادهاي‌ او را شكوفا نمائيم‌، بسياري‌ از مواقع‌ بايد چيزي‌ به‌ او ياد بدهيم‌ تاانجام‌ دهد، سپس‌ در امر تربيت‌، تعليم‌ مؤثر واقع‌ مي‌شود. تربيت‌ نيز بعضي‌ از مواقع‌ در تعليم‌ مؤثر است‌. به‌ عنوان‌ مثال‌ هنگامي‌ كه‌قوة‌ اداركة‌ انسان‌ تربيت‌ شود، او بهتر مي‌تواند ياد گرفته‌ و آموزش‌ ببيند.

 ادامه دارد...